Εκδήλωση για τα 80 χρόνια από την απελευθέρωση του Πύργου πραγματοποίησε η Τομεακή Επιτροπή Ηλείας του ΚΚΕ στην αίθουσα συνεδριάσεων της ΠΕΔ Πύργου.Βασικός ομιλητής της εκδήλωσης ήταν ο Γραμματέας της Τομεακής Επιτροπής Ηλείας του ΚΚΕ Χρήστος Γιάνναρος που ανέφερε τα εξής:
“Φίλες και Φίλοι, Σ/σες και σ/φοι
Μέσα από την σημερινή μας εκδήλωση θέλουμε να τιμήσουμε όλους όσους και εδώ στην Ηλεία έδωσαν τη ζωή τους, βασανίστηκαν, τραυματίστηκαν, έμειναν ανάπηροι, όλους όσους αγωνίστηκαν με οποιονδήποτε τρόπο ενάντια στους εισβολείς κατακτητές του φασιστικού ιμπεριαλισμου και των συμμάχων τους. Τιμάμε το ΕΑΜ, τον ΕΛΑΣ, την ΕΠΟΝ και τις άλλες ΕΑΜικές οργανώσεις, που οργανωτής, εμπνευστής και οδηγητής τους αναδείχτηκε το ΚΚΕ.
Σε όλη την περίοδο της Κατοχής, η ψυχή και ο κύριος αιμοδότης του λαϊκού απελευθερωτικού αγώνα ήταν το ΚΚΕ. Ξεκινώντας από την πρώτη στιγμή της εισβολής των Γερμανών στην Ελλάδα, το ΚΚΕ, με ελάχιστες τότε οργανωμένες δυνάμεις και με τους εξόριστους που δραπέτευσαν από τα νησιά, όπου τους είχε εκτοπίσει η δικτατορία της 4ης Αυγούστου, πήρε την πρωτοβουλία για τη συγκρότηση του ΕΑΜ και στη συνέχεια του ΕΛΑΣ και της ΕΠΟΝ. Στις γραμμές τους συσπειρώθηκε σε μια πορεία η μεγάλη πλειοψηφία του λαού. Αυτές οι δυνάμεις, δίνοντας ποταμούς αίματος, συνέβαλαν στην απελευθέρωση της Ελλάδας, ήταν το μοναδικό φόβητρο των τριών κατοχικών δυνάμεων (Γερμανίας, Ιταλίας, Βουλγαρίας).
Εδώ και χρόνια επιχειρείται από κάποιες αστικές δυνάμεις η κατασυκοφάντηση και η διαστρέβλωση των τότε γεγονότων, στο πλαίσιο της αντικομμουνιστικής επίθεσης, υπεράσπισης της αστικής εξουσίας. Από άλλες αστικές δυνάμεις επιχειρείται με επίθεση «φιλίας» ο αποχρωματισμός της αντιστασιακής πάλης, με στόχο να συγκαλυφθεί ο ρόλος του ΚΚΕ σ’ εκείνον το μεγάλο αγώνα και να παρουσιαστεί η Αντίσταση ως κάτι το «γενικά λαϊκό»! Όμως, η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Ο λαός, ιδιαίτερα οι νέες γενιές, έχουν όφελος να μάθουν την αλήθεια και κυρίως όλοι μαζί να διδαχτούμε από αυτή.
Την ημέρα που απελευθερώθηκε ο Πύργος, στις 8 Σεπτέμβρη 1944, ο Κόκκινος Στρατός μπήκε στη Βουλγαρία καταδιώκοντας το γερμανικό στρατό. Η προέλαση του Κόκκινου Στρατού στα Βαλκάνια είχε υποχρεώσει τη γερμανική διοίκηση να αρχίσει την απόσυρση των δυνάμεών της από την Ελλάδα. Για αυτό το λόγο είχανε αποχωρήσει οι Γερμανικές δυνάμεις και από τον Πύργο δίνοντας τα κλειδιά της πόλης στην ομάδα του Κοκκώνη. Ο διευθυντής της εφημερίδας «Εστία» Αχιλλέας Κύρου έγραψε: «Εν τω μεταξύ είχε αρχίσει η μεταφορά μεγάλου μέρους του γερμανικού στρατού από τα διάφορα μέρη προς την Αττική και την πρωτεύουσα (…) τριάντα ως πενήντα αεροπλάνα κάνουν δύο φορές κάθε νύχτα το ταξίδι μεταξύ Αθηνών και νήσων. Από τις 7 δε Σεπτεμβρίου ταξιδεύουν και την ημέρα(…) προξενεί δε κάποιαν περίεργη εντύπωση το γεγονός ότι οι σύμμαχοι που παρακολουθούν με τα ανιχνευτικά όλη αυτή την κίνηση αφήνουν τους Γερμανούς σχεδόν ανενόχλητους στις μεταφορές».
Ο αγώνας του ΕΑΜ – ΕΛΑΣ και στο νομό μας γέννησε χιλιάδες αγωνιστές, χιλιάδες ιστορίες ανώνυμων και επώνυμων ηρώων, που με τις πράξεις τους έγραψαν το όνομά τους με χρυσά γράμματα στην ιστορία της αλύγιστης πάλης και το κυριότερο γεμίζουν εμάς σήμερα, 80 χρόνια μετά, δύναμη για να αντιμετωπίσουμε τον δικό μας Γολγοθά, να επιλέξουμε το σωστό αλλά δύσβατο μονοπάτι, το μονοπάτι του αγώνα. Μας δείχνουν ότι τίποτα δεν είναι ακατόρθωτο, ακόμα και αν έτσι φαίνεται.
Γι’ αυτό είμαστε σήμερα εδώ, γιατί νιώθουμε και ευθύνη απέναντι ιδιαίτερα στη νέα βάρδια των κομμουνιστών, συνολικά στη νεολαία. Όχι απλά για να μάθει, κάτι που είναι εξαιρετικά σημαντικό. Αλλά για να αντλήσει πείρα, συμπεράσματα, πείσμα. Για να ανακαλύψουν το μεγαλείο της αφοσίωσης στα δίκια του λαού, τη δύναμη της οργάνωσης και της αντίστασης κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες
Οι μαρτυρίες και τα γεγονότα εκείνης της εποχής αναφέρουν ότι ο Νομός μας έδωσε ένα ξεχωριστό και ηχηρό παρών στο προσκλητήριο για αντίσταση και ξεσηκωμό ολόκληρου του ελληνικού λαού.
Στον Πύργο ήρθε αντιπροσωπία του ΕΑΜ. Ο λαός του Πύργου ξέσπασε σε εκδηλώσεις ενθουσιασμού και συγκεντρώθηκε στην κεντρική πλατεία και έξω από την κλινική Θεοδωροπούλου, όπου θα γίνονταν οι διαπραγματεύσεις. Οι Ταγματασφαλήτες διέταξαν τη διάλυση των συγκεντρωμένων. Ο ενθουσιασμός του κόσμου όμως ήταν τόσο έντονος που δεν τα κατάφερε. Γίνεται η συνάντηση στην οποία παίρνει μέρος και ο Διοικητικής Χωροφυλακής Καμάρας. Η αντιπροσωπία δίνει τους όρους και βεβαιώνει ότι θα τηρηθούν.
Ο Κοκκώνης αρνείται να τους δεχθεί. Ισχυρίζεται ότι έκανε και αυτός απελευθερωτικό αγώνα και ότι ήταν σε συνεννόηση με την Κυβέρνηση Καΐρου.
Οι διαπραγματεύσεις διακόπτονται και η ευθύνη πέφτει στους Γερμανοτσολιάδες οι οποίοι θέλουν να συνεχίσουν το έργο τους. Αμέσως στέλνει ομάδα Ταγματαλητών και με πυροβολισμούς στο ψαχνό διαλύει το πλήθος.
Στις 5 το πρωί της 8ης Σεπτέμβρη 1944 αρχίζει η επίθεση. Τμήματα του ΙΙ ανεξαρτήτου τάγματος του ΕΛΑΣ με επικεφαλής τον Καπετάν Βελιά κατά κόσμο Μαντούκα Νίκο προσβάλλουν τον Πύργο από όλες τις μεριές, ενώ το ΙΙΙ τάγμα του 12ου Συντάγματος χτυπάει τα οχυρά φυλάκια της βόρειας και ανατολικής πλευράς.
Συναντούν λυσσασμένη αντίσταση. Το πρώτο φυλάκιο που πέφτει στα χέρια των ανταρτών είναι στον Άγιο Παντελεήμονα. Μέχρι τις 9:30 ανατρέπονται όλα τα φυλάκια, πλην του Νεκροταφείου. Οι υποχωρούντες ταγματαλήτες οχυρώνονται σε σπίτια και ακολουθούν πεισματώδεις συγκρούσεις. Εξουδετερώνονται όμως οι φωλιές τους, η μία μετά την άλλη.
Κατά το μεσημέρι έχουν περιορισθεί στο κέντρο, το Γυμνάσιο και το Δημοτικό Σχολείο. Το Νεκροταφείο επίσης κρατούσε ακόμα. Εκεί σκοτώνεται και ο δήμιος του Πύργου Κοκκώνης.
Μέχρι το βράδυ καθαρίζονται τα αστυνομικά τμήματα. Τη νύχτα αρκετοί ταγματαλήτες μεταφέρθηκαν σε άλλα σπίτια. Το επόμενο πρωί, νέο ξεκαθάρισμα. Το μεσημέρι πέφτει το Γυμνάσιο. Μένει ακόμα ένα εργοστάσιο.
Οι υπερασπιστές του 130 ταγματαλήτες φεύγουν προς την Πάτρα και στο δρόμο τους μαζεύουν όσα δωσίλογα καθάρματα βρίσκουν και τα πάνε να πλουτίσουν τη δύναμη του Κουρκουλάκου.
Ο Πύργος είναι πια ελεύθερος. Οι απώλειες των ταγμάτων ασφαλείας ανήλθαν στους 120 νεκρούς, 100 τραυματίες και 300 αιχμαλώτους, ενώ οι απώλειες του ΕΛΑΣ ήταν κι αυτές τρομακτικές ανήλθαν σε 42 νεκρούς και 97 τραυματίες από τους οποίους οι 25 θα μείνουν για όλη τους τη ζωή ανάπηροι. Τα λάφυρα του ΕΛΑΣ ήσαν 200 ατομικά όπλα, 1 βαρύς όλμος, 7 οπλοπολυβόλα,1 πολυβόλο θέσεων, 16.000 φυσίγγια, 20 περίστροφα και τρόφιμα.
Η τάξη τηρήθηκε απόλυτα στον ελεύθερο Πύργο. Η εντύπωση στο λαό ήταν καταπληκτική, γιατί η Γερμανική και Ταγματαλήτικη προπαγάνδα τον είχαν δηλητηριάσει. Από τα φοβερά και τρομερά που είχαν προφητέψει δεν έγινε απολύτως τίποτα. Και στην Πάτρα και στην Αθήνα και σ’ όλες τις πόλεις που ελευθέρωσε ο ΕΛΑΣ τηρήθηκε η πιο παραδειγματική τάξη. Ο λαός γιόρταζε τη λευτεριά που την αιματοκυλήσανε στην συνέχεια ο Παπανδρέου με τους Σκόμπυ και Λήπερ με τα γεγονότα του Δεκέμβρη, την συνθήκη της Βάρκιζας και στην συνέχεια το δεύτερο αντάρτικο και τον ηρωικό αγώνα των μαχητών του ΔΣΕ.
Αυτό το σχεδιασμό υπηρετούσε και το τηλεγράφημα του στρατηγού Ουίλσον στο στρατηγό Σαράφης στις 15 Σεπτέμβρη, που τον καλούσε να πάει στην Ιταλία μαζί με τον Ζέρβα. Στις 24 – 26 Σεπτέμβρη έγινε στην Καζέρτα η σύσκεψη του Στρατηγείου Συμμαχικών Δυνάμεων της Μεσογείου, της βρετανικής και ελληνικής κυβέρνησης και της αντιπροσωπείας του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ. Στη σύσκεψη αυτή αποφασίστηκε ο διορισμός του Άγγλου στρατηγού Σκόμπι ως διοικητή όλων των στρατιωτικών δυνάμεων στην Ελλάδα. Επίσης, διορίστηκε στρατιωτικός διοικητής Αττικής ο Π. Σπηλιωτόπουλος, που ήταν αρχηγός Χωροφυλακής του Τσολάκογλου! Μια από τις πρώτες πράξεις του ήταν να διατάξει να μη χτυπηθούν οι Γερμανοί φεύγοντας.
Η Συμφωνία της Καζέρτας επισφράγιζε την παράδοση του ΕΛΑΣ στους Άγγλους και τους επέτρεπε να έρθουν στην Ελλάδα με την έγκριση του ΚΚΕ προκειμένου να γίνουν το αποφασιστικό στήριγμα της εγχώριας αστικής εξουσίας. Για αυτό ο ΕΛΑΣ στις 12 του Οκτώβρη, με την αποχώρηση των Γερμανών από την Αθήνα, δεν κατέλαβε την πρωτεύουσα παρότι την είχε στα χέρια του.
Φίλες και Φίλοι, Σ/σες και σ/φοι Η μάχη του Πύργου και η απελευθέρωση του από τον ΕΛΑΣ ήταν σημαντική παρακαταθήκη στον αγώνα της εποχής. Γι’ αυτό άλλωστε συμμετείχαν σε αυτή γνωστά ονόματα αξιωματικών της Πελοποννήσου όπως ο καπετάν Νικήτας και ο Καπετάν Πανάγος. Θα ήταν παράλειψη να μην αναφέρουμε ότι σημαντικό ρόλο στην έκβαση της μάχης έπαιξε το γεγονός ότι οι αντάρτες κατάφεραν να μπούνε στην πλατεία του Πύργου μέσα από τους υπονόμους αφού το κτίριο της τράπεζας της Ελλάδας, το παλιό δημαρχείο ακόμα και το καμπαναριό του Αγίου Νικολάου τα είχαν μετατρέψει σε πολυβολεία και οχυρά τους οι ταγματασφαλήτες.
Αξίζει να σημειωθεί οτι μετά το πέρας της ομιλίας, ακολούθησε προβολή ντοκιμαντέρ για την απελευθέρωση της Ελλάδας από τους Γερμανούς φασίστες κ τους Έλληνες συνεργάτες τους με πρωτεργάτες τον ΕΑΜ- ΕΛΑΣ .
