Γράφει ο Σταμάτης Πορτελάνος
(Καθηγητής Πανεπιστημίου – Πρόεδρος Ολυμπιακού Κέντρου Φιλοσοφίας και Παιδείας)
Στον κλύδωνα του παγκόσμιου πολιτικοκοινωνικού και κοινωνικοοικονομικού συστήματος, με τις ποικιλώνυμες βόμβες τρόμου και ανομίας να πέφτουν βροχηδόν και ασταμάτητα εναντίον της ανθρωπιάς και των ιδανικών της ζωής, ανατέλλει το έαρ της Μεγάλης Εβδομάδας.
Συνιστά περίοδο άσβεστης μνήμης και ανάμνησης των παθών ενός Αθώου, μοναδικού αιώνιου Λόγου, ο οποίος έγινε εδώ και αιώνες σύμβολο στα υπαρξιακά ερωτήματα, αναπάντητα από τη βιολογικοποίηση της ζωής. Εν προκειμένω λειτουργεί και το αναπάντητο ερώτημα από τις θετικές επιστήμες και πάντα επίκαιρο, γιατί να πάσχει ο δίκαιος ή ένας άμαχος πληθυσμός υποταγμένος εν πολλοίς στις αποφάσεις και στα συμφέροντα των κυρίαρχων ισχυρών. Έτσι ο άνθρωπος απελπισμένος αναζητεί στηρίγματα, αγωνίζεται και καταφεύγει στην ελπίδα και την πίστη που του έμαθαν για να υπομένει, να ελπίζει και να γιορτάζει ακόμη και με την στέρηση ή ενίοτε να οργίζεται και να επιρρίπτει ευθύνες ακόμη και στη θεά της μοίρας.
Όμως η θυσία ενός Αθώου μας παρακινεί σε μέθεξη στο ήθος των παθημάτων του. Αυτό μεταφράζεται σε μεταμέλεια με αυτογνωσία που υμνείται τη Μεγάλη Εβδομάδα. Είναι το πρόθυρο της Ανάστασης που δεν είναι ουτοπία, αφού καθημερινά μπορεί να γιορτάζεται εσωτερικά και να δίνει νόημα στον αγώνα με χαρά και ελπίδα. Φωτισμένοι στην ψυχή άνθρωποι κάνουν Ανάσταση στα ασκηταριά της ένθεης μοναξιάς, της «αβόλευτης» ελευθερίας και της εγκράτειας για να νικήσουν και να αναστηθούν από το σκοτάδι των παθών. Τα πρόσωπά τους λάμπουν από την αγάπη και τη συμπόνοια σε οποιονδήποτε συνάνθρωπο. Αυτή η χαρά της λύτρωσης αξίζει απ’ όλα τα κέρδη του κόσμου, γιατί όπως φιλοσοφημένα υμνεί και το τραγούδι «η σωτηρία της ψυχής είναι πολύ μεγάλο πράγμα».
Όμως στους καιρούς μας υπάρχει διάχυτη η πώρωση της συνείδησης. Δηλαδή έχει σκληρύνει η εσωτερική φωνή κριτικής και ευαισθησίας εξαιτίας υποβόσκουσας χειραγώγησης, μίμησης ηθικού μηδενισμού και φυγοπονίας. Το ερώτημα που εγείρεται είναι: από πού θα προέλθει η ηθική ανάνηψη ως έξοδος από την τραυματική προσωπική και κοινωνική καθηλωτική εμπειρία; Ανακαλύψαμε με υψηλές – εφευρεμένες – τεχνικές τα άδυτα και τα υπόγεια κοιτάσματα της χρυσοφόρας γης, που δωρίσθηκαν από την Πρωτόλογη Δημιουργική Αρχή, ενώ κατακτώνται χωρίς ηθικούς- αξιακούς – όρους κοινωνικού αγαθού.
Ο μονισμός της εκπαίδευσης και προσκόλλησης στην εικονικότητα υποτίμησε την «εξόρυξη» τού «δυνάμει Αγαθού» από τα βάθη του εαυτού μας. Γεγονός που θα επέτρεπε να αποκτήσουμε ήθος ύπαρξης ως άνθρωποι, πραγματώνοντας τη φύση και τη θέση μας στον κόσμο. Υφίστανται ανταγωνισμοί και πόλεμοι για χάραξη οδών, για αγωγούς διέλευσης υλικών πόρων ενέργειας που Ένας ανιδιοτελής Δημιουργός χάρισε για όλη την ανθρωπότητα. Η άρνηση πνευματικής αρχής δικαιολογεί την οποιαδήποτε αντιπαλότητα χωρίς έλεος για ύλη χωρίς ψυχή. Η παιδεία και η πολιτισμική εξέλιξη με αγωγούς εσωτερικής καλλιέργειας σημαίνει μαθήματα ήθους, ανθρωπίνων δικαιωμάτων, σεβασμού και αδελφοσύνης στις ψυχές νέων αθώων υπάρξεων που γεννιούνται σε περιβάλλον που έχει μολυνθεί από την πλημμυρίδα των ανθρώπινων παθών. Ο Bergson αναφέρεται σε δύο δρόμους που πρέπει να προσφέρονται από την παιδεία. Ο ένας είναι ο δρόμος με την εκγύμναση και διαμόρφωση συνηθειών ήθους και ο δεύτερος είναι η «μυστική» μίμηση του μαθητή σ’ ένα άφθαρτο Πρόσωπο μέσω μιας εσωτερικής πνευματικής ένωσης με τις αρετές του.
Εγκαταλείψαμε το «κοίτασμα» της Αγάπης στο πρόσωπο του Άλλου και δεν βιώσαμε την Ανάσταση του εαυτού και της κοινωνίας. Απολυτοποιήσαμε ιδιωτικές πίστεις ή πεποιθήσεις με άκρατες υλικές επιδιώξεις που προκαλούν έριδες και πολεμικές συγκρούσεις. Εγκαταλείψαμε βεβαιοπιστία σ’ ένα αποκαλυπτικό Λόγο που σήκωσε με τη δική του θυσία διαχρονικής εμβέλειας ειρηνική επανάσταση και τάραξε τα νερά της εξουσίας. Ένας Λόγος συμπαντικός, πρωτοπόρος στην αγάπη και στη συγχώρηση πάσχει για όλους (διαχρονική εικόνα της άκρας ταπείνωσης). Η νέκρωση του πάθους της εκμετάλλευσης και της εγωπάθειας δεν αφήνει να αναστηθεί, να απελευθερωθεί από τον εαυτό η ενέργεια από το «κοίτασμα» αγάπης, συμφιλίωσης, ισότητας, δικαιοσύνης και της ελπίδας που ρέει ανεξάντλητα από το μυστικό φως της θυσίας και της Ανάστασης.
Η Μεγάλη Εβδομάδα είναι πνευματική, πολιτισμική κληρονομιά και παραμένει αιώνιο παράδειγμα βιωματικής πίστης και όχι αφηρημένης ή αποτυχημένης ιδεολογίας. Άλλωστε ιδέες από μόνες τους χωρίς δράση και συγκίνηση δεν έχουν καμιά αποτελεσματικότητα. Οι ύμνοι της Μ. Εβδομάδας είναι «κοίτασμα» άφατης μακροθυμίας που κομίζουν συγκίνηση και ορμή αναστοχασμού με σύνθεση θεωρίας και πράξης. Όμως οι αείποτε ευεργετηθέντες ειρωνεύονται τον Αθώο, τον καταδιώκουν και τελικά φονεύουν το πρότυπο Αγάπης επειδή γκρεμίζει τα σχέδια μιας θρησκευτικότητας εστιασμένης στην υποκρισία με εφιαλτικό το δίδυμο εξουσίας και λατρείας του υλικού ευδαιμονισμού. Η ανατρεπτική είσοδος στη «δόξα» και το μεγαλείο της θεανθρωπότητας είναι δοκιμασία και θυσία με προοπτική αφθαρσίας. Πάσχει ο ένσαρκος Λόγος για να σημάνει τη μέθεξη στο Πάσχα. Δηλαδή το «πέρασμα» στην ελευθερία, στην ανάσταση από το ασταύρωτο θυμικό και βουλητικό του ανθρώπου με το αγονιμοποίητο λογικό. Αναγγέλλεται, ανελλιπώς και όχι μόνο ευκαιριακά ή επετειακά, η Ανάσταση της ασύνορης αγάπης, της ανιδιοτέλειας και φιλανθρωπίας με το ανεπανάληπτο απόφθεγμα αλλά και πρακτικό ηθόγραμμα «αγάπα τον εχθρό σου» και τη συμφιλίωση μαζί του.
Η θυσία ενός προσώπου Αρχέτυπου της αθωότητας ίσως είναι για κάποιους «μωρία» ή σκάνδαλο. Όμως αυτό το σωτήριο πάθος που φαίνεται ως παραλογία είναι ασύγκριτο με τη σύγχρονη παράνοια του ανθρώπου ο οποίος «παθιάζεται» για να εξαπατήσει με δολιότητα ή να φονεύσει και εξαφανίσει το συνάνθρωπό του προς ίδιο συμφέρον. Η θυσία του Θεανθρώπου ανέστησε τη συγνώμη η οποία θεωρείται αδυναμία, ενώ γέννησε την ελπίδα στο ακατόρθωτο. Ο σταυροαναστάσιμος τρόπος ύπαρξης, ως «κοίτασμα» θυσιακής αγάπης και πραγματικής ελευθερίας αποτελεί πρόταση μυστικής φιλοσοφίας και μυστικής εμπειρίας ζωής και ελπίδας που μεταμορφώνει τον άνθρωπο και τον κόσμο. Η ταπεινότητα και η παιδεία «υπακοής» ή πίστης στην Αλήθεια εσωτερικής μίμησης αξιών/αρετών δεν αποτελεί εύνοια για τους ισχυρούς αλλά δυναμική ζύμη μιας ανοιχτής ηθικής. Είναι όπως τα ανοιχτά χέρια του Θεανθρώπου που απλωμένα πάνω στο σταυρό καθηλώνουν την ποσοτική προτεραιότητα της ευτυχίας και χαρίζουν κοίτασμα οικουμενικής Αγάπης που καταργεί την ιδιωτική οδό ευδαιμονίας χάριν της κοινωνικής.
«Ω γλυκύ μου έαρ…»
