Γράφει η Νίκη Κοκκαλιάρη
Υπάρχουν στιγμές στη δημόσια διοίκηση όπου μια σωστή απόφαση πολεοδομικού σχεδιασμού μπορεί να αλλάξει την πορεία ενός τόπου για δεκαετίες. Για τον Δήμο Ήλιδας –και ιδιαίτερα για την Κουρούτα– μια τέτοια στιγμή ήταν η οριοθέτηση του οικισμού που θεσμοθετήθηκε με το Προεδρικό Διάταγμα του 2008.
Η οριοθέτηση αυτή δεν ήταν απλώς μια τεχνική πράξη. Ήταν μια στρατηγική επιλογή ανάπτυξης. Με σαφή όρια, καθορισμένους όρους δόμησης και θεσμική ασφάλεια, η Κουρούτα απέκτησε ένα σταθερό πολεοδομικό πλαίσιο που επέτρεψε την οργανωμένη ανάπτυξη της περιοχής.
Η απόφαση εκείνη είχε τρία σημαντικά αποτελέσματα.
Πρώτον, έδωσε ασφάλεια στους πολίτες και στους ιδιοκτήτες γης. Οι άνθρωποι γνώριζαν με σαφήνεια τι μπορούν να χτίσουν και πού. Οι περιουσίες απέκτησαν αξία και η αβεβαιότητα που συχνά συνοδεύει τις παράκτιες περιοχές μειώθηκε σημαντικά.
Δεύτερον, δημιούργησε προϋποθέσεις για τουριστική ανάπτυξη. Η Κουρούτα, ένας από τους σημαντικότερους τουριστικούς προορισμούς της Ηλείας, μπόρεσε να αναπτυχθεί με κανόνες, χωρίς να παγιδευτεί σε ένα καθεστώς πολεοδομικής ασάφειας που θα λειτουργούσε αποτρεπτικά για επενδύσεις.
Τρίτον, προστάτευσε τον χαρακτήρα της περιοχής. Ο καθορισμός ορίων και όρων δόμησης επέτρεψε την ανάπτυξη χωρίς να χαθεί η φυσιογνωμία της παραλιακής ζώνης.
Η εμπειρία αυτή δείχνει ότι ο πολεοδομικός σχεδιασμός, όταν γίνεται με γνώση της τοπικής πραγματικότητας και με αναπτυξιακή λογική, μπορεί να αποτελέσει εργαλείο προόδου.
Αξίζει όμως να αναρωτηθούμε: τι θα γινόταν αν η ίδια διαδικασία επιχειρούνταν σήμερα, με το νέο θεσμικό πλαίσιο για τους οικισμούς;
Η πρόσφατη νομοθεσία (Π.Δ. ΦΕΚ Δ’ 194/2025) για τους οικισμούς κάτω των 2.000 κατοίκων εισάγει μια πολύ πιο αυστηρή και σύνθετη διαδικασία οριοθέτησης. Οι οικισμοί πλέον επανεξετάζονται με αυστηρά γεωμετρικά και πολεοδομικά κριτήρια, ενώ η διαδικασία θεσμοθέτησης γίνεται μακρύτερη και πιο δύσκαμπτη.
Σε πολλές περιπτώσεις, περιοχές που μέχρι σήμερα θεωρούνταν τμήμα ενός οικισμού μπορεί να χαρακτηριστούν ως αραιοδομημένες ή ακόμη και να εξαιρεθούν από τα όρια. Αυτό σημαίνει ότι οικόπεδα που σήμερα είναι οικοδομήσιμα ενδέχεται να χάσουν την οικοδομησιμότητά τους.
Αν η οριοθέτηση της Κουρούτας επιχειρούνταν σήμερα υπό αυτό το πλαίσιο, είναι πολύ πιθανό ότι η διαδικασία θα ήταν πολύ πιο δύσκολη, ίσως και αποτρεπτική. Τμήματα της περιοχής θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν αραιοδομημένα, ενώ η έγκριση των ορίων θα απαιτούσε πολύ πιο σύνθετες διαδικασίες και περισσότερο χρόνο.
Το ερώτημα που τίθεται, λοιπόν, δεν είναι αν χρειάζεται πολεοδομικός σχεδιασμός – φυσικά και χρειάζεται. Το πραγματικό ζήτημα είναι αν ο σχεδιασμός αυτός λαμβάνει υπόψη τις ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής και τις ανάγκες ανάπτυξης της τοπικής κοινωνίας.
Η Κουρούτα αποτελεί ένα ζωντανό παράδειγμα του τι μπορεί να πετύχει ένας σωστά σχεδιασμένος πολεοδομικός καθορισμός ορίων. Είναι μια επιτυχία που απέδειξε ότι όταν η πολιτεία, η τοπική αυτοδιοίκηση και η τεχνική γνώση συνεργάζονται, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι θετικό για την οικονομία, την κοινωνία και το περιβάλλον.
Σήμερα, καθώς ανοίγει μέσω των ΕΠΣ και ΤΠΣ μια νέα συζήτηση για τον χωρικό σχεδιασμό στην Ηλεία, η εμπειρία της Κουρούτας αξίζει να θυμίζει κάτι βασικό: ο σχεδιασμός δεν πρέπει να λειτουργεί ως εμπόδιο, αλλά ως εργαλείο ανάπτυξης για τις τοπικές κοινωνίες.
