Γράφει η Μαρία Συλαϊδή
(Αρθρογράφος – Συγγραφέας)
Κάποτε, πριν οι εικόνες γεμίσουν τις οθόνες και πριν τα χρώματα μάθουν να ανάβουν με το πάτημα ενός κουμπιού, οι λέξεις ήταν μάγισσες. Ψιθύριζαν και γεννούσαν κόσμους.
Έλεγαν «δάσος» και φύτρωναν δέντρα στο μυαλό. Έλεγαν «θάλασσα» και το κύμα έφτανε ως την ακτή. Στα παλιά παραμύθια, οι εικόνες δεν ήταν ζωγραφισμένες. Ήταν κρυμμένες μέσα στα παιδιά, μέσα στους μεγάλους, μέσα σε όποιον άνοιγε ένα βιβλίο και τολμούσε να ονειρευτεί. Και ίσως, οι πιο δυνατές εικόνες να μην ζωγραφίζονται ποτέ στο χαρτί, αλλά να γεννιούνται σιωπηλά, εκεί όπου φυλάμε τις αναμνήσεις μας.
Μικρές συμβουλές για:
Γονείς
*Διαβάστε στο παιδί βιβλία χωρίς εικόνες και ζητήστε του να σας περιγράψει τι βλέπει.
Μη διορθώνετε τη φαντασία του,η φαντασία δεν έχει σωστό και λάθος.
*Μοιραστείτε δικές σας εικόνες από παιδικές αναμνήσεις και ζητήστε από το παιδί σας να κάνει το ίδιο. Ίσως να υπάρξει μια κοινή ανάμνηση που θα σας εκπλήξει και μαζί μπορείτε να την αποτυπώσετε στο χαρτί.
Εκπαιδευτικούς
*Ζητήστε από τα παιδιά να ζωγραφίσουν μια σκηνή από ένα κείμενο χωρίς εικόνες και μετά συγκρίνετε τα έργα. θα σας εκπλήξει το αποτέλεσμα καθώς καμία εικόνα δεν θα είναι ίδια. Αυτό είναι η φαντασία κάθε παιδιού.
*Μετατρέψτε την ανάγνωση σε θεατρικό παιχνίδι. Κάθε παιδί γίνεται
«εικονογράφος» με το σώμα και τη φωνή του.
Παιδιά (Δραστηριότητα) «Ζωγράφισε τις λέξεις»
Διάβασε ένα μικρό κομμάτι από κάποιο αγαπημένο σου βιβλίο χωρίς εικόνες.
Έπειτα, κλείσε τα μάτια και φαντάσου τι βλέπεις. Ζωγράφισε το σε ένα χαρτί και γράψε μια πρόταση κάτω από τη ζωγραφιά: «Έτσι είδα εγώ την ιστορία». Κράτησε τις ζωγραφιές σου σαν προσωπικό βιβλίο αναμνήσεων.
Προτάσεις βιβλίων
Παραμύθι χωρίς όνομα – Πηνελόπη Δέλτα
Η πλοκή περιστρέφεται γύρω από το Βασιλόπουλο, γιο του βασιλιά των Μοιρολάτρων, που αντιμετωπίζει τις κακοδαιμονίες μιας χώρας σε κρίση. Με οδηγό την πίστη του σε ένα καλύτερο μέλλον, η αφήγηση συνδυάζει συγκρούσεις και συναισθηματικές εντάσεις που αναδεικνύουν την αντοχή και την ελπίδα.
Ο Θησαυρός της Βαγίας – Ζωρζ Σαρή
Η πλοκή εστιάζει στην αναζήτηση ενός θησαυρού, που γίνεται αφορμή για να αποκαλυφθούν μυστικά και να προκύψουν συγκρούσεις μεταξύ των χαρακτήρων. Η ανατροπή των συναισθημάτων και οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουν δημιουργούν μια ένταση που κρατά τον αναγνώστη σε εγρήγορση.
Το καπλάνι της βιτρίνας – Άλκη Ζέη
Η πλοκή επικεντρώνεται στην ηρωίδα, την Άννα, και την πλήξη που βιώνει στην καθημερινότητά της, καθώς και στη σχέση της με την οικογένειά της και τους φίλους της. Οι συγκρούσεις αναδύονται μέσα από τις σχέσεις και τις προκλήσεις που
αντιμετωπίζουν οι ήρωες, δημιουργώντας μια γλυκόπικρη ατμόσφαιρα που προκαλεί συναισθηματική φόρτιση.
Διήγημα
Όταν οι λέξεις έγιναν εικόνες
Στο χωριό μας, τα πρωινά ο ήλιος σκαρφάλωνε αργά πάνω από τα βουνά, σαν παιδί που φοβάται να αφήσει το όνειρό του. Τα κεραμίδια γυάλιζαν με δροσιά, τα κοκόρια διαλαλούσαν τη μέρα και τα δέντρα τέντωναν τα κλαδιά τους σαν να χαιρετούσαν τον ουρανό. Η Άννα αγαπούσε τις ώρες που το χωριό ήταν ακόμα μισοξύπνιο. Εκείνες τις ώρες, όλα έμοιαζαν σαν να περίμεναν να ειπωθεί μια ιστορία.
Το σπίτι της γιαγιάς είχε μια σοφίτα που έμοιαζε με μυστικό. Τα σκαλιά έτριζαν, και κάθε τρίξιμο ακουγόταν σαν ψίθυρος από άλλες εποχές. Εκεί πάνω, ο χρόνος δεν
κυλούσε όπως έξω, στεκόταν σιωπηλός, περίμενε, θυμόταν. Εκείνο το απόγευμα, ο αέρας μύριζε υγρό χώμα. Η βροχή είχε περάσει, αφήνοντας πίσω της μικρές λίμνες στους δρόμους. Η Άννα ανέβηκε στη σοφίτα με ένα φακό στο χέρι,ήθελε να βρει παλιά αντικείμενα. Σε ένα παλιό μπαούλο, ανάμεσα σε κουβέρτες και γράμματα δεμένα με κορδέλες, βρήκε ένα βιβλίο. Δεν είχε ζωγραφιά στο εξώφυλλο, μόνο έναν
τίτλο, γραμμένο με γράμματα λεπτα:
«Η ιστορία που δεν ζωγραφίστηκε ποτέ».
Το άγγιξε με προσοχή και τα δάχτυλά της αμέσως ένιωσαν το χαρτί τραχύ, σαν να είχε φυλακίσει χρόνια και μυστικά. Το άνοιξε και οι σελίδες έτριξαν, σαν να αναστέναζαν μετά από μακρύ ύπνο. Τότε είδε κάτι πραγματικά παράξενο. Δεν υπήρχε ούτε μία εικόνα, μόνο λέξεις γραμμές μαύρες.
Στην αρχή, ένιωσε μια μικρή λύπη. Τα αγαπημένα της βιβλία είχαν χρώματα,
δράκους ζωγραφισμένους, πριγκίπισσες με λαμπερά φορέματα, δάση με φώτα και σκιές. Πώς θα έβλεπε όλα αυτά χωρίς εικόνες;
Άρχισε,όμως ,διστακτικά να διαβάζει.
«Μια φορά κι έναν καιρό, ένα κορίτσι περπατούσε σε ένα λιβάδι όπου τα χόρτα ψιθύριζαν το όνομά της.»
Η Άννα, σταμάτησε ξαφνικά και κοίταξε τη σελίδα. Διάβασε ξανά τη πρόταση πιο προσεκτικά και δειλά έκλεισε τα μάτια. Και τότε, το λιβάδι γεννήθηκε. Ήταν απέραντο, με αγριολούλουδα που έμοιαζαν με μικρούς ήλιους και μωβ σύννεφα πάνω στο πράσινο. Ο αέρας περνούσε μέσα από τα χόρτα και τα έκανε να χορεύουν. Και ναι
ήταν σίγουρη, κάποια της ψιθύριζαν το όνομά της. Συνέχισε να διαβάζει.
«Το κορίτσι κρατούσε ένα μικρό κουτί γεμάτο αναμνήσεις.»
Το κουτί εμφανίστηκε μπροστά της. Ξύλινο, με χαραγμένα λουλούδια και μικρές γρατζουνιές από τον χρόνο. Το άνοιξε στη φαντασία της και μέσα υπήρχαν στιγμές.
Το πρώτο της ποδήλατο, το χέρι της μητέρας της στο δρόμο, το γέλιο του παππού όταν έλεγε ιστορίες για τα παλιά χρόνια. Οι λέξεις ξαφνικά έγιναν εικόνες και οι εικόνες έγιναν αναμνήσεις.
Καθώς διάβαζε, ο κόσμος του βιβλίου μεγάλωνε. Το κάστρο έμοιαζε με το παλιό σχολείο με τις μεγάλες πέτρες. Το δάσος έμοιαζε με τον λόφο πίσω από το σπίτι, εκεί που μάζευε θυμάρι με τη γιαγιά. Οι ήρωες είχαν πρόσωπα γνωστά, τον φούρναρη, τη δασκάλα, τον γείτονα που χαιρετούσε κάθε πρωί. Ένιωσε ότι το βιβλίο δεν της έδειχνε έναν ξένο κόσμο,αλλά έδειχνε τον δικό της.
Η γιαγιά ανέβηκε αργά τα σκαλιά. Τα βήματά της είχαν έναν ρυθμό που έμοιαζε με τραγούδι. Κάθισε δίπλα της, και το φως του δειλινού έπεσε πάνω στα μαλλιά της σαν ασημένιο πέπλο.
«Τι βρήκες;» ρώτησε και η Άννα της έδειξε το βιβλίο.
«Δεν έχει εικόνες», είπε.
Η γιαγιά χαμογέλασε. «Όταν ήμουν μικρή, όλα τα βιβλία ήταν έτσι», είπε. «Και όμως, βλέπαμε περισσότερα απ’ ό,τι βλέπετε σήμερα. Η Άννα την κοίταξε με απορία.
«Πώς;»
«Οι εικόνες», είπε η γιαγιά, «είναι δανεικές. Κάποιος άλλος σου δείχνει τι να δεις. Οι λέξεις όμως, οι λέξεις σου δίνουν το χρώμα, σου δίνουν τον ουρανό, σου δίνουν τη θάλασσα και τότε, ο κόσμος γίνεται δικός σου.»
Η Άννα ξανακοίταξε τις σελίδες, ήταν άδειες από χρώματα, αλλά γεμάτες ζωή.
Το ίδιο βράδυ, κάθισε στο γραφείο της, άνοιξε το τετράδιό της και άρχισε να ζωγραφίζει, όχι όπως υπήρχαν στα άλλα βιβλία. Ζωγράφισε όπως έβλεπε εκείνη. Το λιβάδι ήταν πιο πράσινο από κάθε πράσινο που είχε δει. Το κουτί έλαμπε σαν να είχε μέσα του φως. Οι ήρωες είχαν μάτια σαν τα δικά της. Κάθε λέξη που διάβαζε γινόταν μια εικόνα που μόνο εκείνη μπορούσε να δει. Και τότε κατάλαβε κάτι που δεν μπορούσε να εξηγήσει με λόγια, ότι κάθε άνθρωπος είναι ένα βιβλίο χωρίς εικόνες.
Κάθε άνθρωπος κουβαλάει ιστορίες που δεν ζωγραφίστηκαν ποτέ και μόνο όποιος διαβάζει με φαντασία, μπορεί να δει τις εικόνες του άλλου.
Τις επόμενες μέρες, περπατούσε στο χωριό διαφορετικά. Κοιτούσε τα πρόσωπα των άλλων σαν σελίδες. Τη γιαγιά σαν παλιό μυθιστόρημα. Τον πατέρα σαν ιστορία περιπέτειας. Τη μητέρα σαν ποίημα. Σκεφτόταν ότι αν μπορούσε να ανοίξει τους ανθρώπους όπως τα βιβλία, θα έβλεπε χρώματα, φόβους, όνειρα, αγάπες. Και τότε της ήρθε μια ιδέα. Πήρε το παλιό βιβλίο και άρχισε να γράφει στις κενές σελίδες, όχι την
ιστορία που διάβαζε, αλλά τη δική της ιστορία. Έγραφε για το χωριό, για τη σοφίτα, για τη γιαγιά, για το κουτί των αναμνήσεων. Έγραφε για το πώς οι λέξεις έγιναν εικόνες.
Χρόνια αργότερα, το βιβλίο αυτό θα το έβρισκε ένα άλλο παιδί. Ένα παιδί που θα νόμιζε ότι δεν έχει εικόνες και όμως, θα έβλεπε τα πάντα. Γιατί οι λέξεις, όταν γράφονται με ψυχή, δεν χρειάζονται ζωγραφιές, ζωγραφίζουν μόνες τους.
Και μη ξεχνάτε,τα βιβλία με εικόνες μας δείχνουν τον δρόμο,όμως τα βιβλία χωρίς εικόνες μας μαθαίνουν να τον φτιάχνουμε. Και ίσως αυτό να είναι το μεγαλύτερο δώρο της ανάγνωσης,να μας θυμίζει ότι ο πιο φωτεινός κόσμος δεν είναι στο χαρτί, αλλά μέσα μας.
