Γράφει η Παναγιώτα Λάμπρη
(Πεζογράφος – ποιήτρια)
Με αφορμή την πρόσφατη αυτοχειρία δύο εφήβων, δημοσιεύματα και ειδικοί, πέραν άλλων, ενοχοποίησαν το άγχος, το οποίο δημιουργείται από την προετοιμασία για την εισαγωγή στα πανεπιστήμια μέσω των πανελληνίων εξετάσεων. Και πράγματι, το να ετοιμάζεται κάποιος για εξετάσεις μπορεί να του δημιουργήσει μια μορφή άγχους για διάφορους λόγους. Συνιστά όμως το συγκεκριμένο άγχος αιτία για πλήρη παραίτηση από τη ζωή; Πιθανόν, αλλά λογικά δεν είναι η μόνη.
Από την άλλη, με αφορμή το αναφερθέν γεγονός, πολλοί συγκλονίστηκαν, τα ερωτήματα που εκφέρουν ποικίλουν και η αγωνία για συμβαίνοντα, τα οποία δεν μπορούν ν’ αποδεχθούν ή να κατανοήσουν, μεγάλη. Το κοινωνικό σώμα, όμως, αντί να ταράζεται, οφείλει να δει με καθαρή ματιά το ρήγμα, το οποίο υπάρχει στην κοινωνία και αποκαλύπτεται, όταν τέτοια ή άλλα, εξίσου άσχημα συμβαίνουν. Διότι, όταν νέοι άνθρωποι, στους οποίους η ζωή προβάλλει ως προοπτική μέλλοντος, νιώθουν πλήρη ματαίωση και βιώνουν τη μοναδικότητα της ύπαρξης ως αδιέξοδο, τότε κάτι βαθύτερο συμβαίνει που δεν αφορά μόνο σ’ αυτούς, αλλά πρόκειται για θέμα κοινωνικό, το οποίο καθορίζεται από τον τρόπο που η κοινωνία προτείνει και ενσωματώνει τις αξίες, οργανώνει τις σχέσεις και δημιουργεί τις προσδοκίες και τις κατευθύνσεις με τις οποίες προσπαθεί να εντάξει τα νέα μέλη της.
Εδώ, όσο κι αν μοιάζει κοινότυπο, οδηγούμαστε γι’ άλλη μια φορά στην οικογένεια – αυτό δεν ενέχει υπαινιγμό για τους γονείς που έχασαν πρόσφατα τις κόρες τους, τους οποίους βαθιά συμπονώ – και στον τρόπο που διαπαιδαγωγεί τα νέα μέλη της μέχρι να πάνε στο σχολείο και ν’ ανοιχτούν στην κοινωνία. Πολύ περισσότερο, που πολλά απ’ όσα είμαστε διαμορφώνονται, όπως λένε ειδικοί επιστήμονες, ως την ηλικία των έξι ετών. Βέβαια, η αγωγή δεν σταματά ούτε εξαντλείται εκεί.
Άρα, τα πρότυπα που η οικογένεια καθημερινά αναπαράγει, η συναισθηματική οχύρωση των τέκνων και η ενασχόλησή τους με δραστηριότητες που ενισχύουν το σώμα και την ψυχή τους μπορούν να οικοδομήσουν αντισταθμίσματα απέναντι στις σκοτεινές σειρήνες του διαδικτύου, οι οποίες τα παροτρύνουν σε ενέργειες που στρέφονται εναντίον του εαυτού τους ή και τρίτων, αλλά και απέναντι στα πρότυπα, τα οποία προβάλλονται καταιγιστικά από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και κοινωνικής δικτύωσης που, χωρίς άλλο, έχουν μεγάλο μερίδιο ευθύνης στη διαμόρφωση των συνειδήσεων.
Τα τελευταία δεν αποτελούν προφανώς είδηση, αλλά πραγματικότητα που ασκεί πίεση ακόμα και στους ενήλικες, οι οποίοι συχνά δεν μπορούν να διαχειριστούν την αρνητικότητα που αυτά προωθούν. Και πώς να μην νιώθουν έτσι, όταν σε σειρές μυθοπλασίας αναδύονται πολλά αρνητικά πρότυπα και σε ενημερωτικές εκπομπές και δελτία ειδήσεων οι άσχημες ειδήσεις παρουσιάζονται μετ’ επιτάσεως και οι καλές ίσα που αναφέρονται ή αποσιωπώνται, ενώ οι συζητήσεις διεξάγονται συχνά με εξαιρετική ένταση. Και τα πρότυπα που διαχέονται ασύστολα από διάφορες πηγές για ζητήματα που αφορούν στην ομορφιά, στην επιτυχία, κ.λπ. έχουν πάει σε άλλο επίπεδο, αφού προτείνουν μιας μορφής εμφάνιση και την πολυτελή διαβίωση ως προϋποθέσεις της ευτυχίας.
Μέσα σ’ όλα αυτά τα παιδιά και οι έφηβοι χρειάζονται γερή αρματωσιά προκειμένου να κατανοήσουν τη σημασία της ανάπτυξης ελεύθερης προσωπικότητας, η οποία θα στέκεται ως αξία αυτοτελής χωρίς να έχει ανάγκη να μιμηθεί κάποιον, για να υπάρξει ως πρόσωπο. Βέβαια, είναι θεμιτό να επιθυμεί ο καθένας να έχει την αποδοχή, την αίσθηση του ανήκειν και φυσικά να είναι άνθρωπος της εποχής του. Με μία διαφορά! Αυτά δεν πρέπει να γίνονται αιτία, για να παραχωρεί το αυτεξούσιο, να χάνει το δικό του πρόσωπο και επομένως ό,τι αληθινά είναι, το οποίο οφείλει να σέβεται και να προστατεύει.
Έτσι, μέσα σ’ έναν γρήγορα μεταβαλλόμενο κόσμο, ο οποίος προσφέρει πολλά, αλλά στερεί άλλα, καλούμαστε όλοι, μικροί μεγάλοι, να βρούμε τις ισορροπίες, να επαναπροσδιορίσουμε τα θέλω μας, να δούμε ποιες δράσεις μας και ποιοι άνθρωποι μας δίνουν χαρά, να κατανοήσουμε πως με οποιαδήποτε έντιμη εργασία μπορούμε να εξασφαλίσουμε τα προς το ζην, δίνοντας στα υλικά αγαθά την αξία που έχουν. Και θυμάμαι τον πατέρα μου, όταν μου μιλούσε για την αξία του μέτρου και των υλικών αγαθών, που μου επισήμανε πως όποιου δεν του φτάνουν τα λίγα, δεν του φτάνουν και τα πολλά, αναδεικνύοντας έτσι τη σημασία της ολιγάρκειας, η οποία ελευθερώνει πνευματικές δυνάμεις και δεν σε κάνει δούλο του χρήματος, το οποίο, αν και αναγκαίο, δεν πρέπει με κάθε τρόπο να κυνηγάς.
Και αυτό ακουμπάει το θέμα μας άμεσα. Διότι τι στ’ αλήθεια συμβαίνει κι έχει αυξηθεί ο αριθμός των παιδιών και των εφήβων που έχουν αυτοκαταστροφικές τάσεις, κάνουν χρήση ουσιών, ακόμα και κοκαΐνης, θέλουν να ζουν χωρίς όρια, να απαιτούν συνεχώς και δεν βρίσκουν χαρά σε τίποτα, παρότι απολαμβάνουν πολλά υλικά αγαθά; Κι εδώ θυμήθηκα μαθητές μου στο Γενικό Λύκειο Π. Ψυχικού, πριν χρόνια, που μου έλεγαν πως μετά το σχολείο θα συνέχιζαν ποικίλες δραστηριότητες ως τις δέκα το βράδυ, οπότε και θα επέστρεφαν στο σπίτι! Πολύ βαριά εργαζόμενοι, δεν συμφωνείτε; Ποιος ενήλικας εργάζεται τόσες ώρες; Ίσως, κάποιοι, αλλά δεν είναι ο κανόνας. Παρόλα αυτά, τα παιδιά, προκειμένου ν’ ανταποκριθούν στα αιτήματα της επιτυχίας, όχι της ευτυχίας, δεν ζουν την παιδική και την εφηβική ηλικία, λες και το να μην είσαι επιτυχημένος ή διάσημος συνιστά μομφή ή ακόμα και ατομική καταστροφή!
Φταίνε τα παιδιά και οι έφηβοι; Προφανώς, όχι! Διότι κανένα παιδί δεν επιλέγει στα επτά του, πριν μάθει ακόμα καλά τη μητρική του γλώσσα, να παρακολουθεί μαθήματα δύο ξένων γλωσσών, μαθήματα χορού, μουσικού οργάνου, κ.λπ., λες και η ζωή του κρίνεται από όλα τούτα τα χρήσιμα μεν, αλλά όχι επιβεβλημένα σε κείνη την ηλικία. Από τη μια, γιατί δεν έχουν όλοι τις ίδιες δυνατότητες και αντοχές, κι από την άλλη, διότι κάθε παιδί έχει δικαίωμα να παίζει! Όχι μπροστά σε μια οθόνη, η οποία έχει καταντήσει βολική παραμάνα από τη νηπιακή ηλικία, αλλά εκτός σπιτιού, ν’ αποκτά φίλους, να βρίσκεται μαζί με τον γονιό μακριά από τα «πρέπει» και τα «τι θα κάνεις, παιδί μου, σαν μεγαλώσεις!», να κοινωνικοποιείται, και επαναλαμβάνω, να παίζει! Κι αυτό, επειδή το παιχνίδι προσφέρει πολλά περισσότερα απ’ όσα κάποιοι επιπόλαια νομίζουν.
Και κάτι ακόμα! Κανένα νέο μέλος της κοινωνίας δεν προετοιμάζεται να γίνει ώριμος πολίτης, όταν μεγαλώνει χωρίς όρια. Κανένας δεν θα γίνει επαρκής πολίτης αν από μικρός δεν μάθει πως έχει δικαιώματα και υποχρεώσεις. Και σ’ αυτό οφείλουμε να πούμε ότι η παιδοκεντρική διαπαιδαγώγηση εδώ και χρόνια έχει παρεξηγηθεί. Διότι είναι άλλο να έχουμε ως κέντρο το παιδί κι άλλο να μεγαλώνουμε παιδιά που αρνούνται να ενηλικιωθούν, διότι δεν θέλουν να χάσουν όσα έμαθαν πως τα βολεύουν.
Άλλωστε, νόημα ζωής δεν βρίσκεις στην απραξία, αλλά στη δράση και στην ανάπτυξη της προσωπικότητάς σου ως ελεύθερου ατόμου που οπλίζεται διαρκώς για τα δύσκολα της ζωής, τα οποία σε όλους έρχονται, και όπου οι γονείς δεν θα είναι παρόντες, για να σε γλιτώσουν από πληγές που θα σε πλήξουν.
Συμπερασματικά, οι γονείς οφείλουν να μεγαλώνουν τα παιδιά ετοιμάζοντάς τα για τον κόσμο όπου θα ζήσουν ως ενήλικες και δεν είναι ιδεατός, που σημαίνει πως αυτά πρέπει να έχουν επαφή με την πραγματικότητα και να θωρακίζονται με αξίες, τις οποίες πρώτα εκείνοι οφείλουν να υπηρετούν μέσω του καθημερινού παραδείγματος. Και φυσικά δεν χρειάζεται να σπεύδουν να λύσουν στη στιγμή κάθε μικρό πρόβλημά τους, αλλά να τα προτρέπουν να σκεφτούν και να βρουν τη λύση μόνα τους, όπως θα συμβεί και στη ζωή. Κι επιτέλους, ας σκέφτονται πως τα παιδιά είναι μεν παιδιά τους, αλλά έχουν ξεχωριστή προσωπικότητα, η οποία πρέπει σταδιακά να αυτονομείται, ώστε η ζωή τους να μην είναι ανούσια, αλλά ένας καθημερινός αγώνας, στον οποίο ακόμα και οι μικρές νίκες τής δίνουν νόημα.
