Του Δρ. Γεωργίου Σγούρου
(Διευθυντή Δερματικής Ογκολογίας Αντικαρκινικού Πειραιά
Πρώην Δημάρχου Ανδρίτσαινας και Προέδρου της Δημόσιας Βιβλιοθήκης)
Σύντομο χρονικό της πολιτικής κατάστασης στη Ρωσία, με βάση το ντοκυμανταίρ ‘’Οκτώβρης 1917 ‘’του Α.Νεναποκωφ, σε επιμέλεια Θανάση Παπαρήγα (Έκδοση Μόσχα 1977, 240 σελίδες)
—————————————————————————
Η Ρωσία των αρχών του 20ου αιώνα είχε ισχυρά φεουδαρχικά υπολείμματα, αφού το πλείστον της καλλιεργήσιμης γης ανήκε σε λίγους αριστοκράτες. Ήταν χώρα έντονα αγροτική.
Η πολιτική εξουσία ανήκε στην αριστοκρατία, με επικεφαλής τον Τσάρο Νικόλαο Β΄, τον πρώτο γαιοκτήμονα. Η αστική τάξη (έμποροι, βιοτέχνες) εποφθαλμιούσε την εξουσία, χωρίς να μπορεί να συμβιβασθεί με την αριστοκρατία.
Η κατάσταση των εργαζομένων ήταν όμοια με αυτήν της τότε Ελλάδος, η χειρότερη όλης της Ευρώπης.
Μετά την ήττα στον Ρωσο-Ιαπωνικό πόλεμο του 1905, το καθεστώς δεν ήταν πλήρως απολυταρχικό, αλλά σχεδόν. Στον πόλεμο εκείνο, η Ρωσία υπέστη οριστική έξωση από την Άπω Ανατολή, οπότε λογικά θα στρεφόταν στην Εγγύς Ανατολή και τα Βαλκάνια. Το 1905 έγινε και η ανταρσία στο θωρηκτό «Ποτεμκιν» (από το όνομα του Γρηγ. Πότεμκιν σύμβουλου της Μ. Αικατερίνης) με υποστήριξη από τους κατοίκους της Οδησσού, και Ρωσικής ναυτικής μοίρας που ήρθε προς καταδίωξή του αρχικά.
Η αύξηση του δανεισμού τείνει να μετατρέψει τη Ρωσία σε αποικία
Η ένεκεν της ήττας Επανάσταση του 1905-07 δεν μπόρεσε να επικρατήσει αλλά συγκλόνισε τη χωρα, οπότε το 1917 ήταν αναπόφευκτο. Εν μέσω του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου (1914-1918) ένεκα Γερμανο-Βρεττανικών αντιθέσεων, η Ρωσία στρέφεται στα Βαλκάνια με στόχο την Κωνσταντινούπολη, σε συνέχεια της ανάμιξής της στους Βαλκανικούς Πολέμους 1912-13.
Ρωσία, Βρεττανία, Γαλλία υπογράφουν τη Συνθήκη του Λονδίνου που δεν επιτρέπει μεμονωμένες κρατικές συμφωνίες.
Το 1915 το Ρωσικό μέτωπο είναι το μεγαλύτερο του πολέμου, με μεγάλες απώλειες, αλλά χωρίς κέρδη. Έχει 2,5 εκατομμύρια νεκρούς, και 4,5 εκατ. τραυματίες, συν 1 εκατ. λιποτάκτες, και τεράστιο κύμα προσφύγων.
Οι αγρότες δεν υποστηρίζουν τον Τσάρο, τον οποίο αμφισβητεί και η αστική τάξη. Ο Τσάρος προσπαθεί να κάνει ειρήνη με τη Γερμανία.
Τον Φεβρουάριο 1917 ξεσπά επαναστατική κρίση και ο στρατός αρνείται υποστήριξη στον Τσάρο.
Γίνεται ανατροπή της μοναρχίας και προσωρινή κυβέρνηση από την μεγαλοαστική τάξη για πρώτη φορά, με εμπόρους, βιομηχάνους και τραπεζίτες, και επικεφαλής τον πρίγκηπας και μεγαλοτσιφλικα Λβοβ.
Παράλληλα αρχίζει σε όλη τη χώρα η δημιουργία των Σοβιετ (Συμβούλια), με εργάτες, στρατιώτες, αγρότες, αποτελώντας μια πρωτότυπη και ανέλπιστη κατάσταση (Σοβιέτ=Σου (συν)+βετου (βουλή).
Τα Σοβιέτ αποτελούν μια νέα εξουσία, πλάϊ στην προσωρινή κυβέρνηση, αλλά όχι συμμαχική. Η Ρωσία επιδιώκει την επέκταση του πολέμου.
Οι εργάτες και αγρότες ζητούν μεταρρυθμίσεις, ενώ η αστική τάξη δεν διαθέτει όργανο για να επιβάλλει την εξουσία. Τον Απρίλιο του 1917 μπαίνουν στον πόλεμο και οι ΗΠΑ.
Επίσης τον Απρίλιο του 1917 ο Λένιν (με συγγραφικό έργο 10.000 σελίδες, το οποιο ταπεινοφρωνως χαρακτηρησε ‘’Προχειρες σημειωσεις ενός απλου Δημοσιολογου’’ ) δημοσιεύει το κείμενο «Θέσεις του Απρίλη»,(εφημερις ‘’Πραβντα’’, φυλλο 26, της 7-4-1917) με γενική ανάλυση της κατάστασης και ζητά «την εξουσία στα Σοβιέτ».
Ο Λένιν(που εκτιμουσε τις Ευρωπαικες πρωτευουσες ,με κριτηριο το επιπεδο των Βιβλιοθηκων τους), ήταν ηγέτης του μικρού κόμματος των Μπολσεβίκων μιας ομάδας στο εσωτερικό της Ρωσικής Σοσιαλδημοκρατίας, που είχε ξεχωρίσει στο συνέδριο της Β΄ Διεθνούς στο Λονδίνο το 1903, όπου πήρε και την πλειοψηφία, εξ ου και το όνομα Μπολσεβίκοι (μπολσο=μεγαλύτερος). Ήταν το μόνο Ρώσικο κόμμα που πήρε θέση ενάντια στον πόλεμο.
Ο Λένιν μόλις έχει επιστρέψει ύστερα από μακρόχρονη παραμονή στο εξωτερικό.
Όμως οι Μπολσεβίκοι είναι κόμμα της μικρής μειοψηφίας στη Ρωσία, μακριά από τις μάζες, γι’ αυτό και ο Λένιν συστηνει υπομονή.
Τα μικροαστικά σοσιαλιστικά κόμματα αυξάνουν τη δύναμή τους, και οι Μπολσεβίκοι κατηγορούνται σαν πράκτορες της Γερμανίας .
Τέλη Απριλίου 1917 γίνονται διαδηλώσεις στην πρωτεύουσα Πετρούπολη, και αντικατάσταση της προσωρινής κυβέρνησης με μικροαστικά σοσιαλιστικά κόμματα Εσέρων και Μενσεβίκων (μειοψηφία).
Νέος πρωθυπουργός ο Α. Κερενσκι, που συμμετείχε στην προηγούμενη κυβέρνηση, σαν υπουργός Δικαιοσύνης υπό τον Λβοβ, με ριζοσπαστικές και επαναστατικές διακηρύξεις προς τους εργάτες και αγρότες. Η αστική τάξη τον θεωρει εγγύηση αποφυγής επαναστατικών πράξεων. Απορρίπτει τις συμβιβαστικές προτάσεις των Μπολσεβίκων για κυβέρνηση των Σοβιέτ, με συμμετοχή και των ιδίων.
Τον Ιούλιο 1917 γίνεται Σοσιαλιστικό Συνέδριο στην Πετρούπολη. Το ανεπίλυτο πρόβλημα της γης δημιουργεί απογοήτευση, και τον ίδιο μήνα γίνονται διαδηλώσεις και εξέγερση στην Πετρούπολη κατά της Κυβέρνησης, με 400 νεκρους.
Οι Εσέροι κυριαρχούν στην ύπαιθρο και το στρατό και το κόμμα των Μπολσεβίκων τίθεται σε απαγόρευση, ως υποκινητής της εξέγερσης. Οι ηγέτες του συλλαμβάνονται, τα τυπογραφεία του κλείνουν και ο Λένιν κρύβεται με ψεύτικο διαβατήριο στα περίχωρα της Πετρούπολης, ενώ λίγες μέρες αργότερα γίνεται ημιπαράνομα το συνέδριο των Μπολσεβίκων στην Πετρούπολη.
Στα Σοβιέτ (συμβούλια) κυριαρχούν οι Εσέροι και οι Μενσεβίκοι (μειοψηφία στο Συνέδριο του Λονδίνου το 1903). Η Επανάσταση είναι σε υποχώρηση. Στον πόλεμο οι στρατιωτικές επιχειρήσεις της Ρωσίας καταλήγουν σε καταστροφή, και ο πρωθυπουργός Κερένσκι είναι σε φαινομενική συνεργασία με τον στρατηγό Κορνίλωφ.
Τον Αύγουστο του 1917 οι Γερμανοί (500 χιλιόμετρα από την πρωτεύουσα) καταλαμβάνουν την Ρίγα, πρωτεύουσα της Λετονίας. Ο Κορνίλωφ κάνει κίνημα κατά της κυβέρνησης αλλά αποτυγχάνει.
Η Αγγλία πιέζει για άμεση συμμετοχή της Ρωσίας στον πόλεμο. Ο εφοδιασμός του στρατού είναι ανεπαρκής και οι Γερμανοί σε απόσταση αναπνοής από την Πετρούπολη.
Οι μάζες απογοητευμένες εγκαταλείπουν τα μικροαστικά κόμματα και στρέφονται στους Μπολσεβίκους, οι οποίοι παίρνουν την πλειοψηφία στα Σοβιέτ.
Οι μάζες απαιτούν «ψωμί-ειρήνη-γη».
Ο Λένιν δημοσιεύει άρθρο «Η καταστροφή που μας απειλεί και πως θα την αντιμετωπίσουμε» και «Μόνο η Σοβιετική εξουσία μπορεί να σώσει τη χώρα».Τα κειμενα εγραψε 10-14 Σεπτεμβριου 1917, ητοι 40 μερες πριν την καταληψη της εξουσιας την 25-10-17.(Απαντα Λενιν τομος 34,σελ 151-199, εκδοση 5η), και τα δημοσιευσε στην εφημεριδα ‘’Ραμποτσι Πουτ’’.
Κυρια κεφαλαια, ‘’Ερχεται η πεινα’’ με αναφορα σε σιδηροδρομους,καρβουνο,σιτηρα,αγροτικες Ενωσεις,ανεργια, ελλειψη προιοντων.Μετρο αποτροπης ο ελεγχος,η επιβλεψη, η καταγραφη,η κατανομη δυναμεων και προιοντων,η φειδω, οι ατμοπλοικες μεταφορες, οι γεωλογικες ερευνες.
Αλλα κεφαλαια, ‘’Εθνικοποιηση Τραπεζων, Συνδικατων ζαχαρης,πετρελαιου, καρβουνου, μεταλλουργιας,’’. Επισης ‘’Καταργηση εμπορικου απορρητου’’, και συνενωση πληθυσμου σε καταναλωτικους Συνεταιρισμους.
Ετοιμάζεται νέο συνέδριο αγροτών και στρατιωτών για το τέλος Οκτωβρίου.
Στην επαρχία τα πάντα είναι υπό διάλυση, και τα σοβιέτ αναλαμβάνουν κρατικές αρμοδιότητες.
Στις 16 Οκτωβρίου 1917 η Κεντρική Επιτροπή των Μπολσεβίκων, παίρνει απόφαση κατάληψης της εξουσίας, με καθοδήγηση από 5μελή στρατιωτική επιτροπή σχεδιασμού, υπό τους Τρότσκι-Λένιν-Στάλιν.-
Τα σχέδια των Μπολσεβίκων δημοσιεύονται από τους Ζηνοβιεφ και Κάμενεφ που μειοψήφισαν (τους οποίους αργότερα κατηγορησε ο Στάλιν στις Δίκες της Μόσχας). Οι Πρέσβεις Αγγλίας, Γαλλίας ζητούν από την κυβέρνηση άμεσα μέτρα.
Στην πρωτεύουσα κηρύσσεται στρατιωτικός νόμος. Ο στρατός και ο στόλος καταλαμβάνουν δημόσια κτίρια, και την έδρα της κυβέρνησης στα παλιά χειμερινά ανάκτορα.(25-10-1917)
Τα σύνθημα της επαναστατικής επιχείρησης δόθηκε με κανονιές του θωρηκτού «Αυρορα» του στόλου της Βαλτικής, από τον ποταμο Νεβα.
Ταυτόχρονα συνέρχεται το συνέδριο των Σοβιέτ εργατών-στρατιωτών.
Για πρώτη φορά μετά τον Ιούλιο εμφανίζεται δημόσια ο Λένιν με το σύνθημα «Όλη η εξουσία στα Σοβιέτ».(Απαντα Λενιν ,τομος 34, σελ 239-247, εκδοση 5η )
Πλην της Μόσχας και του Καζάν (από την Νομική του Πανεπιστημίου, απεφοίτησαν ο Λένιν και ο Τολστοι), δεν υπήρξαν αντιπαραθέσεις.
Η νέα εξουσία επικράτησε. Το πρώτο διάταγμα ήταν για την Ειρήνη, Μάρτιος 1918 με τη συνθήκη Μπρεστ-Λιτοφσκ (πολη της Λευκορωσίας). Το δευτερο διάταγμα ηταν για τη γη.
Παραχωρήθηκε στη Γερμανία το ¼ των εδαφών μετά του πληθυσμού (Λιθουανία, Πολωνία, Λετονία, Εσθονία, Φιλανδία, Ουκρανία), το ¼ της βιομηχανίας, και το 1/10 των πλουτοπαραγωγικών πηγών, και 6 δισεκατομμύρια χρυσά μάρκα.
Με τη χωριστή συνθήκη Ρωσίας-Γερμανίας διεφώνησε η Ρόζα Λούξεμπουργκ. Ενώ στη συνθήκη συμμετείχαν ο Λένιν και ο Τρότσκι (υπουργός Εξωτερικών).
