Τού Βασίλη Π. Καυκόπουλου
Αποτελεί γεγονός, ότι στη ζωή τής Εκκλησίας χρησιμοποιούνται κείμενα που γράφτηκαν σε περασμένες εποχές και που έχουν συνταχθεί σε ένα γλωσσικό είδος που δεν μιλιέται σήμερα.
Υπάρχουν, δηλαδή, κείμενα που έχουν γραφτεί πριν από 2.000 και πλέον χρόνια (όπως είναι τα βιβλία τής Παλαιάς Διαθήκης) και άλλα που καλύπτουν ένα χρονικό διάστημα οκτακοσίων και πλέον ετών (όπως είναι τα κείμενα τών προσευχών και τών εκκλησιαστικών ύμνων).
Τα κείμενα αυτά, είναι γραμμένα στην ελληνική βέβαια γλώσσα, αλλά από άποψη γλωσσικού είδους, ανήκουν σ’ όλες τίς μορφές και τούς τύπους τής αρχαίας ελληνικής γλώσσης, από την ομηρική μέχρι την “κοινή” γλώσσα τών αλεξανδρινών χρόνων! Πράγματι, ο λεξιλογικός πλούτος τής Ιεράς Υμνογραφίας δεν έχει το ανάλογόν του ούτε στην καθαρεύουσα ούτε στην λεγόμενη δημοτική γλώσσα..
Οι Υμνογράφοι χρησιμοποίησαν ομηρικές, επικές, αττικές, κοινές λέξεις και εκφράσεις, ενώ έπλασαν και χιλιάδες νέες λέξεις ή απέδωσαν στις υπάρχουσες νέες σημασίες και έννοιες! Πολλοί εξ αυτών αρχαΐζουν και δεν ήσαν από όλους κατανοητοί ούτε όταν ζούσαν και έγραφαν, όπως εξάλλου και τα εις δωρικήν χορικά τών αρχαίων Τραγωδιών δεν ήσαν κατανοητά από τούς θεατές τής κλασσικής εποχής… Βεβαίως, ένας άλλος πολύ σοβαρός τρόπος έκφρασης τής Εκκλησίας είναι τα σύμβολα.
Τα σύμβολα δεν εκφράζουν μόνο υπερφυσικές και αόρατες πραγματικότητες, αλλά και κάνουν παρόντα και σύγχρονα ( συν+ βάλλουν) συγκεκριμένα γεγονότα τής Ιερής Ιστορίας τού παρελθόντος και τού μέλλοντος. Τέτοια σύμβολα είναι ο Ναός, οι εικόνες τού Χριστού και τών Αγίων, αντικείμενα και ιερά σκεύη (άμφια, ξύλινα και μεταλλικά καλλιτεχνήματα), προϊόντα τής γης και τού μόχθου τών ανθρώπων (ψωμί, κρασί, λάδι, κερί, λουλούδια κλπ.)., οι κινήσεις τού σώματος (χειρονομίες, πορείες, γονυκλισίες)κλπ. Όλα τούτα τα εκφραστικά μέσα, αποτελούν τη γλώσσα που χρησιμοποιεί η Εκκλησία προκειμένου να βοηθήσει τούς πιστούς να επικοινωνήσουν με τον Θεό και μεταξύ τους… Συνεπώς, γλώσσα τής Εκκλησίας δεν είναι μόνο ο λόγος, αλλά και πολλοί άλλοι τρόποι που εκφράζουν τον όλον άνθρωπο, ως ψυχοσωματική ύπαρξη και οντότητα! Μπορούμε δε, να πούμε, ότι η Εκκλησία με τη “γλώσσα” της δεν απευθύνεται μόνο στη λογική, αλλά και σε όλες τίς πνευματικές και σωματικές λειτουργίες τού ανθρώπου, στις αισθήσεις, το συναίσθημα, τη βούληση, την αισθητική και μυστική εμπειρία κλπ.
Εάν, ωστόσο, δεν είναι προσιτή στούς πιστούς μιά μόνο μορφή τής εκκλησιαστικής γλώσσας, όπως π.χ. ο λόγος, υπάρχουν οι υπόλοιποι τρόποι τής εκκλησιαστικής έκφρασης, οι οποίοι ικανοποιούν απόλυτα το θρησκευτικό αίσθημα και βοηθούν τούς Χριστιανούς να βιώνουν τον πλούτο και τη χαρά τής Ορθόδοξης εμπειρίας! Κάτι τέτοιο, άλλως τε, συνέβη στο παρελθόν, ιδίως κατά την περίοδο τής Τουρκοκρατίας, όταν οι γραμματικές γνώσεις τών Ορθοδόξων Ελλήνων ήσαν σχεδόν ανύπαρκτες…
Κι όμως, αυτοί οι αγράμματοι, ολιγογράμματοι και υπόδουλοι προπάτορές μας έζησαν κοντά στην Εκκλησία και εβίωσαν τον Ορθόδοξο τρόπο ζωής με τέτοια πληρότητα και γνησιότητα, που προκαλεί κατάπληξη σ’ εμάς τούς σημερινούς γραμματισμένους και (παρά)μορφωμένους μα και ελεύθερους Έλληνες… Η κατανόηση, επομένως, τής Εκκλησιαστικής γλώσσας δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο στο επίπεδο και τα στενά όρια τής λογικής (τού γράμματος και τού λόγου).
Η καλλιέργεια και το βίωμα τής Ορθόδοξης πνευματικότητας πρέπει να αναζητούνται και στούς άλλους τρόπους τής εκκλησιαστικής έκφρασης, που όπως σημειώσαμε, ικανοποιούν απολύτως το θρησκευτικό αίσθημα… Τέλος, μέσα στο πλαίσιο αυτών τών βασικών στοιχείων, επιβάλλεται να σταθούμε με ευλάβεια και σεβασμό ενώπιον τής υπέροχης Εκκλησιαστικής μας Γλώσσας! Μιάς γλώσσας, που θα κέρδιζαν τα παιδιά μας εάν το Υπουργείο Παιδείας αποφάσιζε να εντάξει με σοβαρότητα στην εκπαιδευτική διαδικασία!…
