**Ένα επίκαιρο βιβλίο από την Δικηγόρο – Συγγραφέα Κατερίνα Παπαντωνίου
για την βία που υφίστανται οι γυναίκες
*Επισημαίνει ότι καθοριστικός παράγοντας για το αν μια γυναίκα μπορεί
να απομακρυνθεί από μια κακοποιητική σχέση δεν είναι μόνο η οικονομική εξάρτηση,
αλλά κυρίως η ύπαρξη δομών στήριξης, οικογένειας, φίλων και κράτους
Ένα πολύ ενδιαφέρον βιβλίο για την βία που υφίστανται οι γυναίκες είναι αυτό της Δικηγόρου – Συγγραφέως κ. Κατερίνας Παπαντωνίου.Η κ. Παπαντωνίου μίλησε στην Δημοσιογράφο Κωνσταντίνα Δρακουλάκου για το πως γεννήθηκε το εν λόγω βιβλίο και τα μηνύματα που αυτό περνά.
Η 25η Νοεμβρίου, Διεθνής Ημέρα για την Εξάλειψη της Βίας κατά των Γυναικών, καθιερώθηκε το 1999 από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ με στόχο να αναδείξει παγκοσμίως την αλήθεια – συχνά καλά κρυμμένη – ότι οι γυναίκες συνεχίζουν να υφίστανται βιασμούς, ενδοοικογενειακή βία και πολλαπλές μορφές κακοποίησης. Κατά την περίοδο της πανδημίας, μάλιστα, ο ΟΗΕ κατέγραψε δραματική αύξηση της έμφυλης βίας και των γυναικοκτονιών μέσα στους «τέσσερις τοίχους». Σε αυτό το πλαίσιο, η δικηγόρος και συγγραφέας Κατερίνα Παπαντωνίου, εκπρόσωπος του Δικτύου Γυναικών Συγγραφέων κατά της Εμφυλης Βίας και των Γυναικοκτονιών «Η Φωνή της», μίλησε στη δημοσιογράφο Κωνσταντίνα Δρακουλάκου, η οποία στηρίζει τα δικαιώματα των γυναικών και τον αγώνα για την εξάλειψη της έμφυλης βίας, για τη σημασία της δράσης, τη στάση της κοινωνίας και την αδιάλειπτη αναγκαιότητα αυτού του αγώνα.
Οπως εξηγεί, «Η Φωνή της» γεννήθηκε τον Ιανουάριο του 2022, μέσα στην περίοδο της καραντίνας και στον δημόσιο χώρο του Συντάγματος, μπροστά από τη Βουλή – έναν χώρο με έντονο συμβολισμό, που σήμερα απειλείται με στρατιωτική «φρούρηση». Εκεί συναντιούνταν γυναίκες συγγραφείς, συμμετέχοντας σε συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας και μνημόσυνα για γυναικοκτονίες, με αφορμή τότε τη δίκη για τη δολοφονία της Ελένης Τοπαλούδη. Αντιμέτωπες με την παγκόσμια «πανδημία» γυναικοκτονιών, ένιωσαν την ανάγκη να σπάσουν τη σιωπή και στον χώρο της τέχνης και να εκφράσουν δημόσια την οργή και την αλληλεγγύη τους προς τις γυναίκες και τα θηλυκά που κακοποιούνται, βιάζονται ή δολοφονούνται επειδή παραβίασαν πατριαρχικούς κανόνες και προσδοκίες.
Οι γυναίκες του Δικτύου διεκδικούν την αναγνώριση της γυναικοκτονίας ως ιδιαίτερου εγκλήματος και την ενίσχυση θεσμών και δομών προστασίας. «Μην ξεχνάμε ότι επειδή “το περιπολικό δεν είναι ταξί”, η Κυριακή Γρίβα δολοφονήθηκε έξω από το αστυνομικό τμήμα», τονίζει η κ. Παπαντωνίου. «Η Φωνή της» παραμένει μια αυτοοργανωμένη, ανεξάρτητη ομάδα που δεν δέχεται χορηγίες και επιδοτήσεις, ενώ καταγράφει και καταγγέλλει τον σεξισμό και την πατριαρχία στη λογοτεχνία, αλλά και στην κοινωνία γενικότερα. Με δράσεις, εκδηλώσεις, παρεμβάσεις, συνεργασίες και συμμετοχή σε φεμινιστικά, αντιρατσιστικά και αντιπολεμικά κινήματα, το Δίκτυο επιδιώκει να μετατρέψει τον λόγο σε πράξη.
Σημαντικό μέρος της δράσης του έχει αναπτυχθεί στον χώρο της εκπαίδευσης και του πολιτισμού, με μέλη να καλούνται από εκπαιδευτικούς και δομές προστασίας επιζωσών. Η διακήρυξη που συνυπογράφηκε στις 5 Φεβρουαρίου 2022 – αρχικά από 55 και πλέον από 280 συγγραφείς – αποτέλεσε το πρώτο κείμενο καταγγελίας της έμφυλης βίας από τον χώρο του πολιτισμού στην Ελλάδα. Παράλληλα, η έκδοση δύο συλλογικών τόμων σε συνεργασία με τις εκδόσεις Καστανιώτη έχει εξελιχθεί σε πράξη έμπρακτης στήριξης, αφού τα έσοδα προσφέρονται στο Ευρωπαϊκό Δίκτυο κατά της Βίας και στο Ελληνικό Δίκτυο Γυναικών Ευρώπης.
Ο πρώτος τόμος, «Η Φωνή Της» (Μάιος 2023), συγκεντρώνει ιστορίες βίας και αντίστασης από 53 μέλη, διατρέχοντας τόπους και συνθήκες, από απομακρυσμένα χωριά μέχρι μεγάλες πόλεις και από την Ευρώπη μέχρι την Αφρική και τη Λατινική Αμερική. Ο δεύτερος, «Εκατό και είκοσι φωνές» (Οκτώβριος 2025), αποτελεί μια πολυδιάστατη συλλογή από ποιήματα και πεζά 120 συγγραφέων, αντλώντας από τη μυθολογία, την ιστορία και τη σύγχρονη εμπειρία της γυναικείας καθημερινότητας. Ήδη έχουν προγραμματιστεί παρουσιάσεις και εκδηλώσεις σε δέκα πόλεις.
Ως δικηγόρος, η κ. Παπαντωνίου επισημαίνει ότι καθοριστικός παράγοντας για το αν μια γυναίκα μπορεί να απομακρυνθεί από μια κακοποιητική σχέση δεν είναι μόνο η οικονομική εξάρτηση, αλλά κυρίως η ύπαρξη δομών στήριξης, οικογένειας, φίλων και κράτους. Παράλληλα, τονίζει ότι ακόμα και οικονομικά ανεξάρτητες γυναίκες παραμένουν εγκλωβισμένες από φόβο κοινωνικού στιγματισμού. «Τα κιγκλιδώματα ‘πατρίς, θρησκεία, οικογένεια’ δεν έχουν καταρριφθεί», σημειώνει χαρακτηριστικά.
Σχετικά με την αύξηση των γυναικοκτονιών και των δολοφονιών, εξηγεί ότι η εντεινόμενη κρατική συστημική βία, οι πολιτικές φτώχειας, η αποδιάρθρωση των δημόσιων αγαθών, οι πόλεμοι και η απειλή πολέμου μεταφέρονται ως βία και στον ιδιωτικό χώρο. Η πατριαρχία, ένα ανθεκτικό σύστημα κυριαρχίας, καλλιεργεί την ιδέα του «ιδιόκτητου θηλυκού», δηλαδή την αντίληψη ότι οι γυναίκες αποτελούν ιδιοκτησία – αντίληψη που ωθεί σε εγκλήματα ελέγχου και κατοχής. Η λύση, όπως υπογραμμίζει, βρίσκεται στη διεκδίκηση δομών προστασίας, εισαγωγή του όρου «γυναικοκτονία» στον Ποινικό Κώδικα, ενίσχυση υπηρεσιών, εκπαίδευση του προσωπικού, προγράμματα πρόληψης και υποχρεωτική διδασκαλία της ισότητας σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης.
Για το φαινόμενο της νεανικής βίας, η ίδια αναγνωρίζει ότι οι οικογενειακές δομές έχουν διαρραγεί από την κοινωνική πίεση, την εξουθένωση και τη διάλυση των δεσμών φροντίδας. Όταν η οικογένεια δεν λειτουργεί ως χώρος αγάπης και ασφάλειας, τα παιδιά αναζητούν άλλες ομάδες, μερικές φορές αυτοκαταστροφικές ή επιθετικές. Για να προστατευθούν οι έφηβοι, οι ενήλικες πρέπει πρώτα να διεκδικήσουν τη δική τους αξιοπρέπεια και τον σεβασμό της ανθρώπινης αξίας από το πολιτικό σύστημα.
Κλείνοντας, «Η Φωνή της» εκπέμπει δύο κεντρικά μηνύματα προς την κοινωνία: «ΚΑΜΙΑ ΜΟΝΗ» και η πεποίθηση ότι η γυναικεία γραφή δύναται να ανατρέψει πατριαρχικές βεβαιότητες και αυταρχικές πολιτικές, αντιστεκόμενη σε κινήματα που περιορίζουν δικαιώματα, σβήνουν ταυτότητες και λογοκρίνουν ακόμα και «ενοχλητικά» βιβλία.
