*Παράταση στα προγράμματα Εξοικονομώ
που χρηματοδοτούνται από το Ταμείο
Ανάκαμψης ζητούν οι μηχανικοί και το ΤΕΕ
*Σε συνδυασμό με τις καθυστερήσεις στις αποφάσεις υπαγωγής για τα προγράμματα, τις ελλείψεις εξειδικευμένων συνεργείων και τις συνεχιζόμενες ανατιμήσεις στα υλικά, ο κίνδυνος να μείνουν έργα ανολοκλήρωτα και πόροι αναξιοποίητοι προκαλεί έντονη ανησυχία στον τεχνικό κόσμο και στους δικαιούχους των προγραμμάτων
Επιμέλεια:
Θεόδωρος Λάμπρος
Η ενεργειακή αναβάθμιση των κατοικιών έχει εξελιχθεί σε μία από τις μεγαλύτερες αγορές που δημιούργησε το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ), με χιλιάδες νοικοκυριά, μηχανικούς και τεχνικές επιχειρήσεις να συμμετέχουν στους διαδοχικούς κύκλους τού «Εξοικονομώ». Οπως καταδεικνύουν τα στοιχεία των τελευταίων πέντε προγραμμάτων, το ενδιαφέρον των πολιτών όχι μόνο διατηρείται, αλλά παραμένει εξαιρετικά υψηλό, με περισσότερες από 212.000 αιτήσεις συνολικά και προϋπολογισμό που ξεπερνά τα 1,9 δισ. ευρώ.
Πίσω από τους εντυπωσιακούς αριθμούς, ωστόσο, διαμορφώνεται ένα ιδιαίτερα πιεστικό σκηνικό για την αγορά. Η τελική προθεσμία του Αυγούστου 2026 για την επίτευξη των οροσήμων του ΤΑΑ λειτουργεί πλέον ως ένα αυστηρό χρονικό όριο, καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει καταστήσει σαφές ότι δεν προβλέπεται οριζόντια παράταση στην απορρόφηση των διαθέσιμων πόρων.
Σε συνδυασμό με τις καθυστερήσεις στις αποφάσεις υπαγωγής για τα προγράμματα, τις ελλείψεις εξειδικευμένων συνεργείων και τις συνεχιζόμενες ανατιμήσεις στα υλικά, ο κίνδυνος να μείνουν έργα ανολοκλήρωτα και πόροι αναξιοποίητοι προκαλεί έντονη ανησυχία στον τεχνικό κόσμο και στους δικαιούχους των προγραμμάτων. Η αντίστροφη μέτρηση προς την 30ή Ιουνίου 2026, ημερομηνία που σήμερα αποτελεί το ορόσημο ολοκλήρωσης των εργασιών στα νοικοκυριά, είναι κοντά και χιλιάδες έργα βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη.
(Ειδικά για το «Εξοικονομώ 2025» ο Σύλλογος Μηχανικών Μελετητών και Ενεργειακών Επιθεωρητών ζητά άμεση παράταση, υποστηρίζοντας ότι η προθεσμία της 30ής Ιουνίου είναι πρακτικά ανεφάρμοστη λόγω των καθυστερήσεων στην έκδοση οριστικών αποφάσεων υπαγωγής, στις εγκρίσεις, στις τραπεζικές διαδικασίες, σε πολεοδομικές εκκρεμότητες, στην προμήθεια υλικών και στην έκδοση των απαιτούμενων ενεργειακών πιστοποιητικών).
Απόσταση
Το μεγαλύτερο πρόγραμμα της τελευταίας περιόδου, το «Εξοικονομώ 2021», συγκέντρωσε 88.962 αιτήσεις, εκ των οποίων έχουν υπαχθεί 69.409 και έχουν καταβληθεί περίπου 797 εκατ. ευρώ.
Συνολικά 56.545 έργα έχουν ολοκληρωθεί που αντιστοιχούν στο 81% των υπαγωγών. Πρόκειται για τον πιο ώριμο κύκλο, ο οποίος χρειάστηκε μια πενταετία για να πλησιάσει στη γραμμή τερματισμού.
Μόνο στο «Εξοικονομώ – Αυτονομώ» (είχε χρηματοδοτηθεί κυρίως από το ΕΣΠΑ), της ίδια περιόδου η εικόνα είναι πιο προχωρημένη. Με 10.734 υπαγωγές και πληρωμές 163 εκατ. ευρώ, έχουν ολοκληρωθεί 9.539 παρεμβάσεις, οδηγώντας το ποσοστό ολοκλήρωσης στο 89%.
Αντιθέτως, το «Εξοικονομώ 2023» αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα της απόστασης που εξακολουθεί να χωρίζει τις εγκρίσεις από την πραγματική υλοποίηση των έργων.
Παρά τις 27.562 υπαγωγές και τα 381 εκατ. ευρώ που έχουν ήδη διοχετευθεί στην αγορά, λιγότερα από τα μισά έργα έχουν ολοκληρωθεί, με το ποσοστό των ολοκληρωμένων παρεμβάσεων, τρία χρόνια μετά, να διαμορφώνεται μόλις στο 46%.
«Eργαλείο»
Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του «Εξοικονομώ – Ανακαινίζω για Νέους». Αν και έχουν εγκριθεί 4.849 αιτήσεις και έχουν εκταμιευθεί 61,5 εκατ. ευρώ, μόνο 496 παρεμβάσεις έχουν ολοκληρωθεί, με το ποσοστό ολοκλήρωσης να παραμένει καθηλωμένο στο 10%. Οσο για το νεότερο «Εξοικονομώ 2025» έχει ήδη προσελκύσει 55.330 αιτήσεις και 37.829 υπαγωγές, με διαθέσιμους πόρους 500 εκατ. ευρώ. Ωστόσο, όπως είναι αναμενόμενο, δεν καταγράφονται ακόμη ολοκληρωμένα έργα.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η συμμετοχή των ευάλωτων νοικοκυριών στα προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης κτιρίων. Από τα 122.208 έργα που έχουν ολοκληρωθεί ή ενταχθεί στους κύκλους του «Εξοικονομώ», τα 52.482 αφορούν ευάλωτους δικαιούχους οι οποίοι έχει σχεδιαστεί να απορροφήσουν περισσότερα από 1 δισ. ευρώ επιχορηγήσεων, από το σύνολο των 1,9 δισ. ευρώ.
Η εικόνα επιβεβαιώνει ότι τα προγράμματα λειτουργούν και ως «εργαλείο» αντιμετώπισης της ενεργειακής φτώχειας, με τα νοικοκυριά χαμηλότερων εισοδημάτων να λαμβάνουν κατά κανόνα υψηλότερα ποσοστά και μεγαλύτερα ποσά ενίσχυσης σε σχέση με τον μέσο δικαιούχο.
Ειδικά στο «Εξοικονομώ 2025» οι ευάλωτοι δικαιούχοι αντιστοιχούν σε περισσότερα από τα τρία τέταρτα των ενταγμένων αιτήσεων και δεσμεύουν περίπου το 84% των διαθέσιμων επιχορηγήσεων. Μάλιστα, η μέση επιδότηση για τη συγκεκριμένη κατηγορία φτάνει τα 24.133 ευρώ, έναντι 21.921 ευρώ του συνολικού μέσου όρου. Ακριβώς επειδή ένα τόσο μεγάλο μέρος των πόρων κατευθύνεται σε ευάλωτα νοικοκυριά, η προοπτική καθυστερήσεων ή απώλειας χρηματοδότησης προκαλεί έντονη ανησυχία και η συζήτηση για τις προθεσμίες έχει λάβει πλέον επείγοντα χαρακτήρα. Με χιλιάδες έργα να παραμένουν ανοιχτά και σημαντικό μέρος των δικαιούχων να ανήκει στις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, οι μηχανικοί και οι επαγγελματικοί φορείς ζητούν οριζόντια παράταση έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026 για τα προγράμματα «Εξοικονομώ 2021», «Εξοικονομώ 2023», «Εξοικονομώ – Ανακαινίζω για Νέους» και «Εξοικονομώ 2025».
Η αγορά θεωρεί ότι η σημερινή προθεσμία δεν επαρκεί για την ολοκλήρωση όλων των έργων χωρίς τον κίνδυνο απένταξης δικαιούχων και ζητά εξασφάλιση από την κυβέρνηση για τη συνέχεια των έργων μέσω άλλων προγραμμάτων (ΕΣΠΑ, ΠΔΕ κ.ά.).
Ζητείται παράταση
Ειδικά για το «Εξοικονομώ 2025» ο Σύλλογος Μηχανικών Μελετητών και Ενεργειακών Επιθεωρητών ζητά άμεση παράταση, υποστηρίζοντας ότι η προθεσμία της 30ής Ιουνίου είναι πρακτικά ανεφάρμοστη λόγω των καθυστερήσεων στην έκδοση οριστικών αποφάσεων υπαγωγής, στις εγκρίσεις, στις τραπεζικές διαδικασίες, σε πολεοδομικές εκκρεμότητες, στην προμήθεια υλικών και στην έκδοση των απαιτούμενων ενεργειακών πιστοποιητικών.
Παράλληλα, η κατασκευαστική αγορά αντιμετωπίζει έλλειψη εξειδικευμένων συνεργείων, ενώ οι ανατιμήσεις σε υλικά και εξοπλισμό εξακολουθούν να επηρεάζουν τον προγραμματισμό των έργων. Παράλληλα, προειδοποιεί ότι εάν δεν ανακοινωθεί έγκαιρα παράταση, θα καλέσει τους κληρωτούς ενεργειακούς επιθεωρητές να απέχουν από την έκδοση δεύτερου Πιστοποιητικού Ενεργειακής Απόδοσης (Β΄ ΠΕΑ) που πιστοποιεί την απαιτούμενη ενεργειακή αναβάθμιση, θεωρώντας ότι το υφιστάμενο χρονοδιάγραμμα εκθέτει τους επαγγελματίες σε σοβαρούς νομικούς και επαγγελματικούς κινδύνους.
Αντίστοιχες ανησυχίες εκφράζει και η Νομαρχιακή Επιτροπή Τρικάλων του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας (ΤΕΕ), η οποία με επιστολή της τις προηγούμενες ημέρες προς την πολιτική ηγεσία του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) προειδοποιεί για τον κίνδυνο να μην ολοκληρωθεί εγκαίρως σημαντικός αριθμός έργων τού «Εξοικονομώ 2025».
