* Η νέα πρόσκληση περιλαμβάνει μεταξύ άλλων τη δημιουργία νέων Μονάδων Ανάκτησης και Ανακύκλωσης, την ολοκλήρωση τμηματοποιημένων έργων ΜΕΑ της περιόδου 2014-2020 μέσω της μετατροπής τους σε ΜΑΑ, καθώς και την αναβάθμιση υφιστάμενων ολοκληρωμένων μονάδων ώστε να ανταποκρίνονται στις νέες απαιτήσεις
*Στην Ηλεία «πληρώνουμε» το γεγονός πως βρισκόμαστε ένα βήμα μπροστά από τους υπόλοιπους – Η ΜΕΑ Τριανταφυλλιάς είναι έτοιμη να μετατραπεί σε ΜΑΑ, αλλά δεν έχει ολοκληρωθεί η ενοποίηση των ΦΟΔΣΑ στη Δυτική Ελλάδα
* Καθοριστικό ζήτημα παραμένει
η ολοκλήρωση της αναθεώρησης
των Περιφερειακών Σχεδίων Διαχείρισης Αποβλήτων (ΠΕΣΔΑ)
Επιμέλεια:
Θεόδωρος Λάμπρος – Μιχάλης Δημητρόπουλος
Ύστερα από μια μακρά περίοδο αναμονής για την αγορά της διαχείρισης αποβλήτων, τους Φορείς Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων (ΦΟΔΣΑ) και την Τοπική Αυτοδιοίκηση, δημοσιεύτηκε τελικά η μεγάλη πρόσκληση χρηματοδότησης ύψους 480 εκατ. ευρώ στο πλαίσιο του προγράμματος «Περιβάλλον και Κλιματική Αλλαγή 2021-2027» του ΕΣΠΑ.
Πρόκειται για μια εξέλιξη που θεωρείται κομβική για τον κλάδο, καθώς ενεργοποιεί το ένα σημαντικό χρηματοδοτικό εργαλείο για την ανακύκλωση, την ανάκτηση υλικών και τη σύγχρονη διαχείριση αστικών αποβλήτων, δίνοντας παράλληλα το σήμα εκκίνησης για τη μετάβαση της χώρας σε ένα νέο μοντέλο κυκλικής οικονομίας.
Όπως επισημαίνουν παράγοντες της αγοράς, η συγκεκριμένη πρόσκληση αποτελούσε εδώ και καιρό ζητούμενο για τους ΦΟΔΣΑ και τους εμπλεκόμενους φορείς, καθώς η καθυστέρηση στην ενεργοποίησή της είχε αφήσει μετέωρο τον σχεδιασμό μιας σειράς νέων έργων που προβλέπονται στους περιφερειακούς σχεδιασμούς διαχείρισης αποβλήτων. Η δημοσίευσή της έρχεται να ξεκλειδώσει επενδύσεις οι οποίες ήταν αδύνατον να προχωρήσουν χωρίς σαφές χρηματοδοτικό πλαίσιο, ενώ ταυτόχρονα παρέχει μεγαλύτερη ορατότητα για το πώς θα διαμορφωθεί ο χάρτης των υποδομών τα επόμενα χρόνια.
Η πρόσκληση εκδίδεται με απόφαση του αναπληρωτή υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Νίκου Παπαθανάση σε συνεργασία με το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας και απευθύνεται στους διαχειριστικά επαρκείς ΦΟΔΣΑ που διαθέτουν εγκεκριμένο Ολιστικό Σχέδιο Χωριστής Συλλογής. Οι αιτήσεις θα μπορούν να υποβάλλονται μέχρι τις 30 Απριλίου 2027, ενώ η χρηματοδότηση προέρχεται από το Ταμείο Συνοχής και από εθνικούς πόρους.
Η μεγάλη αλλαγή:
Από τις ΜΕΑ στις ΜΑΑ
Πέρα όμως από το ύψος της χρηματοδότησης, το πραγματικό ενδιαφέρον της πρόσκλησης βρίσκεται στη φιλοσοφία που εισάγει. Η νέα περίοδος χρηματοδότησης δεν στοχεύει απλώς στην κατασκευή περισσότερων μονάδων επεξεργασίας απορριμμάτων, αλλά στην αναδιάρθρωση του ίδιου του μοντέλου διαχείρισης.
Στο επίκεντρο του σχεδιασμού βρίσκονται πλέον οι Μονάδες Ανάκτησης και Ανακύκλωσης (ΜΑΑ), οι οποίες καλούνται να αντικαταστήσουν σταδιακά το μοντέλο των κλασικών Μονάδων Επεξεργασίας Αποβλήτων (ΜΕΑ). Οι νέες μονάδες θα επεξεργάζονται κατά προτεραιότητα χωριστά συλλεγμένα ρεύματα αστικών αποβλήτων και δευτερευόντως υπολειμματικά σύμμεικτα απορρίμματα, με στόχο την ανάκτηση ανακυκλώσιμων υλικών υψηλής ποιότητας, την παραγωγή κομπόστ και τη δραστική μείωση των ποσοτήτων που οδηγούνται προς ταφή.
Η αλλαγή αυτή δεν είναι τυχαία. Αποτελεί άμεση συνέπεια της συμφωνίας που έχει συνάψει η Ελλάδα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία έθεσε ως βασική προϋπόθεση για τη συνέχιση της κοινοτικής χρηματοδότησης τη μετατροπή των υφιστάμενων ΜΕΑ σε Μονάδες Ανάκτησης και Ανακύκλωσης, αλλά και την προσαρμογή των τεχνικών προδιαγραφών των νέων έργων στα πρότυπα της κυκλικής οικονομίας.
Στην πράξη, η Ευρώπη ζητά από την Ελλάδα να εγκαταλείψει σταδιακά ένα μοντέλο που βασιζόταν κυρίως στην επεξεργασία σύμμεικτων απορριμμάτων και να περάσει σε ένα σύστημα όπου η χωριστή συλλογή, η ανακύκλωση και η ανάκτηση υλικών αποτελούν τον κεντρικό πυλώνα της διαχείρισης.
Τι έργα μπορούν να χρηματοδοτηθούν
Η νέα πρόσκληση καλύπτει ένα ευρύ φάσμα παρεμβάσεων. Περιλαμβάνει τη δημιουργία νέων Μονάδων Ανάκτησης και Ανακύκλωσης, την ολοκλήρωση τμηματοποιημένων έργων ΜΕΑ της περιόδου 2014-2020 μέσω της μετατροπής τους σε ΜΑΑ, καθώς και την αναβάθμιση υφιστάμενων ολοκληρωμένων μονάδων ώστε να ανταποκρίνονται στις νέες απαιτήσεις.
Παράλληλα, προβλέπεται η χρηματοδότηση Χώρων Υγειονομικής Ταφής Υπολειμμάτων, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, καθώς και υποστηρικτικών εγκαταστάσεων όπως Σταθμοί Μεταφόρτωσης Αποβλήτων. Σημαντικό μέρος των πόρων μπορεί επίσης να κατευθυνθεί στην προμήθεια εξοπλισμού χωριστής συλλογής για βιοαπόβλητα, ανακυκλώσιμα υλικά, πράσινα απόβλητα και ογκώδη αντικείμενα, με στόχο τη βελτίωση των επιδόσεων των δήμων στην ανακύκλωση.
Η ένταξη των έργων προϋποθέτει τη διαπίστωση από το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας ότι οι παρεμβάσεις συμβαδίζουν με τους στόχους των αντίστοιχων Περιφερειακών Σχεδίων Διαχείρισης Αποβλήτων (ΠΕΣΔΑ), ενώ για τον εξοπλισμό χωριστής συλλογής απαιτείται η πρόβλεψή του στα εγκεκριμένα Ολιστικά Σχέδια Χωριστής Συλλογής των ΦΟΔΣΑ.
Το χρηματοδοτικό μοντέλο που αλλάζει τα δεδομένα
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και το χρηματοδοτικό πλαίσιο που συμφωνήθηκε με τις ευρωπαϊκές αρχές. Με βάση τον νέο σχεδιασμό, διασφαλίζεται κοινοτική χρηματοδότηση έως και για το 60% του κόστους των νέων υποδομών, ενώ προβλέπεται επιπλέον ενίσχυση που μπορεί να φτάσει το 25% για τις μονάδες που επιτυγχάνουν τους στόχους ανακύκλωσης που τίθενται από το θεσμικό πλαίσιο.
Το σχήμα αυτό αποσκοπεί στη δημιουργία ισχυρών κινήτρων για τους φορείς υλοποίησης, ώστε οι επενδύσεις να μην περιορίζονται στην κατασκευή εγκαταστάσεων αλλά να οδηγούν σε μετρήσιμα αποτελέσματα ως προς την ανάκτηση υλικών και τη μείωση των ποσοτήτων που καταλήγουν σε ΧΥΤΥ.
Τα εμπόδια
Παρά τη δημοσίευση της πρόσκλησης, η αγορά εκτιμά ότι η πραγματική πρόκληση ξεκινά τώρα. Καθοριστικό ζήτημα παραμένει η ολοκλήρωση της αναθεώρησης των Περιφερειακών Σχεδίων Διαχείρισης Αποβλήτων (ΠΕΣΔΑ), διαδικασία που εξακολουθεί να παρουσιάζει καθυστερήσεις σε αρκετές περιοχές της χώρας.
Η εκκρεμότητα αυτή επηρεάζει άμεσα τόσο τα έργα αναβάθμισης υφιστάμενων εγκαταστάσεων όσο και τον σχεδιασμό νέων μονάδων, ενώ λειτουργεί και ως παράγοντας καθυστέρησης στην απορρόφηση των διαθέσιμων ευρωπαϊκών πόρων.
Παράλληλα, η επικαιροποίηση των ΠΕΣΔΑ αποτελεί προϋπόθεση και για την προσαρμογή των υφιστάμενων συμβάσεων ΣΔΙΤ στις νέες απαιτήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Μετά την ολοκλήρωση του περιφερειακού σχεδιασμού, το ΥΠΕΝ θα χρειαστεί να προχωρήσει σε συζητήσεις με τους αναδόχους των έργων προκειμένου να τροποποιηθούν οι συμβατικοί όροι και να ενσωματωθούν οι νέες τεχνικές προδιαγραφές.
Οι παρεμβάσεις αυτές αφορούν μεταξύ άλλων τις μονάδες που λειτουργούν μέσω ΣΔΙΤ στην Πελοπόννησο και στα Ιωάννινα, τις εγκαταστάσεις στην Κοζάνη, στις Σέρρες και στην Ηλεία, οι οποίες καλούνται να προσαρμοστούν στη νέα στρατηγική που προωθεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τη διαχείριση αποβλήτων.
Η επόμενη ημέρα για τον κλάδο
Η δημοσίευση της πρόσκλησης των 480 εκατ. ευρώ δεν σηματοδοτεί απλώς την έναρξη ενός νέου κύκλου χρηματοδοτήσεων. Ουσιαστικά αποτελεί το πρώτο μεγάλο βήμα εφαρμογής του νέου μοντέλου διαχείρισης αποβλήτων που επιχειρεί να επιβάλει η Ευρώπη στην Ελλάδα. Ένα μοντέλο που μεταφέρει το κέντρο βάρους από την επεξεργασία σύμμεικτων απορριμμάτων στην πραγματική ανακύκλωση και στην ανάκτηση υλικών.
Η αγορά διανύει μία μεταβατική περίοδο. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, από μόλις τρεις μονάδες διαχείρισης αποβλήτων που βρίσκονταν σε λειτουργία πριν από μερικά χρόνια, η χώρα διαθέτει σήμερα 14 μονάδες σε λειτουργία, ενώ άλλες 28 βρίσκονται υπό κατασκευή και δέκα σε διαγωνιστική διαδικασία. Παράλληλα απομένει μία ακόμη δημοπράτηση για να ολοκληρωθεί ο σχεδιασμός του δικτύου εγκαταστάσεων που θεωρείται απαραίτητο για την πλήρη κάλυψη των αναγκών της χώρας.
Πάντως πρόκληση παραμένει για την αγορά και η δραστική μείωση της ταφής απορριμμάτων. Η ευρωπαϊκή πολιτική προβλέπει ότι έως το τέλος της δεκαετίας μόνο ένα πολύ μικρό ποσοστό αποβλήτων θα πρέπει να οδηγείται σε χώρους υγειονομικής ταφής. Στην Ελλάδα, ο στόχος που έχει τεθεί είναι η ταφή να περιοριστεί κάτω από το 10% έως το 2030. Πρόκειται για έναν από τους πιο φιλόδοξους περιβαλλοντικούς στόχους της επόμενης πενταετίας, καθώς προϋποθέτει την πλήρη λειτουργία των νέων μονάδων ανάκτησης και ανακύκλωσης αλλά και σημαντική αύξηση της συμμετοχής των πολιτών στη χωριστή συλλογή.
Χρήστος Χριστοδουλόπουλος
«Εμείς είμαστε έτοιμοι καταθέσουμε αίτηση χρηματοδότησης ως ΦΟΔΣΑ Ν. Ηλείας»
Σε ότι αφορά την Ηλεία, δυστυχώς «πληρώνουμε» το γεγονός πως βρισκόμαστε ένα βήμα μπροστά από τους υπόλοιπους σε ότι αφορά την διαχείριση των απορριμμάτων, με την ΜΕΑ της Τριανταφυλλιάς σε λειτουργία εδώ και χρόνια και την ενοποίηση των ΦΟΔΣΑ στη Δυτική Ελλάδα, αλλά και σε όλη τη χώρα να μην έχει προχωρήσει.
Η ανακύκλωση στην Τριανταφυλλιά έχει ξεκινήσει και βελτιώνεται συνεχώς, ωστόσο η μετατροπή της σε ΜΑΑ «κολλάει» επειδή η ολιστική μελέτη αφορά όλη την Περιφέρεια. Όπως δηλώνει ο Πρόεδρος του ΦΟΔΣΑ Ν. Ηλείας και Δήμαρχος Ήλιδας στην «ΠΡΩΤΗ»: «Έχουμε ετοιμάσει το ολιστικό σχέδιο όλων των Δήμων του Νομού Ηλείας, το οποίο έχει σταλεί στον αρμόδιο μελετητή που έχει αναλάβει στο ολιστικό σχέδιο της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας, που πλέον έχει και αυτό ολοκληρωθεί. Εκεί αναφέρονται ποσότητες ανά είδος και η δυνατότητα να τελειώσει η προμελέτη της τροποποίησης της ΜΕΑ σε ΜΑΑ. Έχουμε και τον προϋπολογισμό και είμαστε έτοιμοι να φτιάξουμε τεχνικό δελτίο και να καταθέσουμε αίτηση χρηματοδότησης για την μονάδα. Όμως, υπάρχει το πρόβλημα πως δεν έχει γίνει ακόμα η ενοποίηση των ΦΟΔΣΑ σε ενιαίο φορέα. Θέλουμε να εξετάσουμε την δυνατότητα να καταθέσουμε αίτηση χρηματοδότησης ως ΦΟΔΣΑ Ν. Ηλείας. Αναζητούμε απάντηση σε αυτό. Μπορούμε να το κάνουμε ή πρέπει να περιμένουμε την ενοποίηση; Εάν είχαμε την δυνατότητα να καταθέσουμε φάκελο με προγραμματική σύμβαση θα το κάναμε μέσα στον μήνα. Ο προϋπολογισμός του έργου για τη μονάδα της Τριανταφυλλιάς είναι γύρω στα 10 εκατ. ευρώ. Επίσης, θα μπορούσαμε σαν Νομός με αυτά τα χρήματα που μας αναλογούν από την ολιστική μελέτη να καταθέσουμε για καινούργια απορριμματοφόρα, για πράσινα σημεία, για σταθμούς μεταφόρτωσης κτλ».
